"ΕΙΜΑΙ ΓΕΝΝΗΜΑ ΤΗΣ ΔΙΚΗΣ ΣΟΥ ΑΝΑΡΧΙΑΣ..."

 

Χ.ΝΙΚΟΠΟΥΛΟΥ:

"ΕΙΜΑΙ ΓΕΝΝΗΜΑ ΤΗΣ ΔΙΚΗΣ ΣΟΥ ΑΝΑΡΧΙΑΣ..."

Eίμαι παιδί του '74... Όχι μη γελιέσαι Έλληνα… Δεν είμαι παιδί του πολυτεχνείου… δεν γεννήθηκα 17 Νοεμβρίου… Τη μέρα που γεννιόμουνα χανόταν για εμένα Έλληνες λοκατζήδες... εκεί στον τύμβο της μακεδονίτισσας… 22 Ιουλίου 1974… Ελλάδα είμαι δημιούργημά σου.

Μου είπες πως είμαι τυχερή, γιατί δεν γνώρισα τη χούντα... Μα με υποχρέωσες να ζω σε μια δημοκρατία που τη χούντα της κρατούσαν καλά οι δημοκράτες πολιτικοί της…
Μου έμαθες τα πρώτα Ελληνικά, με δασείες-περισπωμένες,... μα πριν καλά-καλά τα μάθω τα κατήργησες. ενώ ήμουν Δευτέρα δημοτικού...

Με έντυσες με μπλε ποδιά... αυτή για.....το σχολείο με τ’ άσπρο γιακαδάκι... κι όταν άρχισε να μου αρέσει την κατήργησες. Πάντα για το καλό μου, χωρίς να με ρωτήσεις...

Με έμαθες να λέω τον εθνικό ύμνο και πλήρωνες δασκάλους για να με μάθουν πως τιμιότερον απάντων εστί η πατρίς. Μα σαν μεγάλωσα άφησες τη σημαία να χαθεί στον βράχο των Ιμίων...

Με έβαλες να μάθω ιστορία για να μπω στο πανεπιστήμιο και αρχαία ελληνικά. Μα σήμερα μου λες πως η Μακεδονία είναι τα Σκόπια και η Θράκη μας Τουρκία...

Σαν έγινα έφηβη με έβαλες να δω τον Λάλα αλυσοδεμένο να χάνει τη ζωή του για εσένα... Και σήμερα εσύ δίνεις ιθαγένεια στον κάθε αλλοδαπό μα όχι στον Έλληνα τον σταυρό... για φαντάσου...
Μου δίδαξες σαν ήρωα και εθνάρχη τον Βενιζέλο... μα σαν έγινα δασκάλα τον βρήκα να προδίδει εσένα Έλληνα ...θυμάσαι τον Γενάρη του 34...εκεί στη Σουηδία... προτείνει για το Νόμπελ της Ειρήνης τον σφαγέα των προγονών μου Κεμάλ...!!!

Μου ζήτησες να έχω κριτική σκέψη... μα έκοψες την έκθεση ως μάθημα και λογοκρίνεις τη σκέψη μου... Βλέπεις εγώ για εσένα είμαι ακραία...

Μου έμαθες στο σχολείο πως πρέπει να υπάρχει αξιοκρατία κι όταν σου ζήτησα να με αφήσεις στου χάρτη την πινέζα... εκεί στο Δέρειο... κι οχι στο Κολωνάκι... με ανάγκασες να βάλω μέσο τον πατέρα μου για να μη με διώξεις από εκεί...Μου έμαθες προσευχή... μα τώρα πια μόνο για Χριστό δε θες να μου μιλήσεις..
Σου ζήτησα να πάω στην πρώτη τη γραμμή και μ’ άφησες μονάχη...

Μου έμαθες όμως καλά πως το Προξενείο κι όχι εσύ είναι εκεί και έχει όνομα... ε;… Ιλμή… ε;… Απτουραχήμ..ε;... Αλή..ε;… Μουαρέμ… ε;...

Μου ζήτησες να εργάζομαι σκληρά... για εθελοντισμό μιλούσες... μα όταν το 'κανα κι αυτό έστειλες τους ''δραγουμάνους'' να μου πουν πως δε θέλουν να κάνω επιπλέον μαθήματα στα πομακόπουλα γιατί σε ενοχλεί... τα παίρνω βλέπεις από την αγκαλιά του Προξενείου...

Και εγώ... εγώ μεγάλωνα μέσα σε μια αντίφαση... στο μαύρο και το άσπρο...

Μα χθες βρέθηκα κάτω στο υπόγειο του σχολείου... σε είδα εκεί κάτω Ελλάδα... ήσουν εκεί... πίσω απ' τις κουτές. σκονισμένη... κοιτώ το άγαλμα του Αλέξανδρου αραχνιασμένο... μόνο εγώ και εσύ...η προτομή του μέγα Αλέξανδρου...

Δάκρυσα... πόνεσα...μα σε άκουσα Ελλάδα απ' τη φωνή του...
''Ποιος είναι εθνάρχης'' με ρωτά...''ο Βενιζέλος;.. ποιος αγωνίζεται σκληρά... ο Γιώργος απ' τα ξένα;

Για σκέψου εσύ δασκάλα... με ξαναρωτά... αν τώρα εδώ μέσα, από την πόρτα έμπαινε και ερχόταν κι ο Κολοκοτρώνης... και μας ρωτούσες και τους δυο ποιο μέρος της Ελλάδας θα θυσιάζαμε στο χθες για χάρη της ειρήνης... Μακεδονία ή Ήπειρο... Θράκη ή το Αιγαίο...

Αναλογίσου εσύ δασκάλα... θα το σκεφτόμασταν πολύ;
Τι να διαπραγματευτώ... τη γη μου ή το νερό μου;... μα εσύ δασκάλα δίδαξες εκείνον ως εθνάρχη... και όχι εμάς ...εμάς κλειδώνεις στα ''μπουντρούμια''...

Ελλάδα μες στις αντιφάσεις σου... ξεχνάς τα σύνορά σου και τον εχθρό ποτίζεις εδώ μέσα... προδότες ελληνόφωνοι... διαλέξτε επιτέλους τον Λεωνίδα αρχηγό...ή μήπως εφιάλτη;... κι ιστορία θα φερθεί ανάλογα εις τον καθένα...

Γέμισαν τάφοι με κορμιά πιλοτών... γιατί έχουμε ειρήνη!!!!
Γέμισε και η βουλή ελληνόφωνους απ’ την ελληνοτουρκική φιλία...
Φτάνει, δε θέλω πια να ακούω τη φωνή σας ...γιατί πιστεύω στο έθνος μου κι όχι στο ''nation'' που θα ’λεγε και ο ''μέγας'' ο Γιωργάκης... το έθνος είναι ελληνικό, είναι ήθος και έθος ρωμιοσύνης... το ''nation'' είναι η ''φύση'' του... εκ γενετής προδότης...

Κι' αν όλα αυτά δε σ’ άρεσαν ''λόγιε'', ''πολιτικέ'' δημοκρατίας, να το θυμάσαι ...

είμαι δημιούργημα της πιο παράλογης... δικής σου αναρχίας..

ΧΑΡΑ ΝΙΚΟΠΟΥΛΟΥ...

Η ΜΑΧΗ ΤΩΝ ΣΠΗΛΙΩΝ Κυριακη 11 Δεκεμβριου του 1955

  Η ΜΑΧΗ ΤΩΝ ΣΠΗΛΙΩΝ

 

Η μάχη των Σπηλιών: Γρίβας και Αυξεντίου εξολοθρεύουν τους Άγγλους.

Οι τελευταίες εβδομάδες του 1955 ήταν σκληρές για τους αντάρτες της ΕΟΚΑ και για τον αρχηγό Διγενή προσωπικά. Ευρείας έκτασης εκκαθαριστικές επιχειρήσεις των βρετανικών στρατευμάτων εξαπολύθηκαν από τις αρχές του φθινοπώρου σε ολόκληρη την ορεινή Κύπρο. Σύλληψη του αρχηγού θα σήμαινε πρακτικά και το τέλος του ένοπλου αγώνα των Κυπρίων για Ένωση με την Ελλάδα. Τα γεγονότα έφθασαν στην κόψη του ξυραφιού στις 11 Δεκεμβρίου 1955, όταν ο αρχηγός και η ομάδα του κυκλώθηκαν από τον εχθρό κοντά στο χωριό Σπηλιά.

Από το φθινόπωρο του 1955, οι Βρετανοί επιτελείς στην Κύπρο είχαν συνειδητοποιήσει ότι η καταστολή του ένοπλου αγώνα της ΕΟΚΑ, δεν θα ήταν εύκολη υπόθεση, όπως αρχικά εκτίμησαν. Οι επιθέσεις της οργάνωσης προσελάμβαναν μαζικό χαρακτήρα, τόσο από τις ομάδες κρούσης στις πόλεις, όσο ιδιαίτερα στις ορεινές περιοχές του Τροόδους, που ευνοούσαν τα αιφνιδιαστικά χτυπήματα των ανταρτών. Οι κατακτητές της κυπριακής γης, είχαν αντιληφθεί ότι στους ορεινούς όγκους του Τροόδους χτυπούσε η καρδιά της ΕΟΚΑ και άρχισαν να προβαίνουν σε εκκαθαριστικές επιχειρήσεις. Η εξάρθρωση της οργάνωσης κάθε άλλο παρά εύκολη ήταν, εάν συνυπολογιστεί το δύσβατο πολλών περιοχών στο Τρόοδος, μια έκταση ίση περίπου με τον νομό Αρκαδίας στον ελλαδικό χώρο. Η έλλειψη στρατιωτικής πείρας των νεαρών Κυπρίων μαχητών, αναπληρωνόταν από τον ενθουσιασμό τους και την μέχρις αυτοθυσίας διάθεσή τους να πλήξουν τον εχθρό και κατακτητή. Από την άλλη, η αποικιακή διοίκηση, βάσει των εντολών που έλαβε από το Λονδίνο τον Οκτώβριο του 1955, επέβαλλε νέους περιοριστικούς όρους και ποινές. Στις 28 Οκτωβρίου απαγορεύτηκε στους Κυπρίους ο εορτασμός του ΟΧΙ και ο κυβερνήτης του νησιού Τζον Χάρντιγκ προχώρησε ακόμη περισσότερο, κηρύσσοντας ολόκληρο το νησί σε καθεστώς εκτάκτου ανάγκης, από τις 26 Νοεμβρίου.

Οι βρετανικές στρατιωτικές δυνάμεις, είχαν πλέον διευρυμένες εξουσίες: Όποιος συλλαμβανόταν να μεταφέρει όπλα ή πυρομαχικά, έστω και σφαίρες, θα καταδικαζόταν σε θάνατο. Για δολιοφθορές σε στρατιωτικές εγκαταστάσεις ή ακόμα και σε χώρους κοινής ωφελείας, όπως ηλεκτροπαραγωγικούς σταθμούς ή εγκαταστάσεις υδατοπρομήθειας, προνοούνταν ισόβια δεσμά. Εκτός νόμου τέθηκαν όλες οι δημόσιες συγκεντρώσεις. Επιτράπηκαν μόνο οι συγκεντρώσεις σε θέατρα, κινηματογράφους και εκκλησίες. Με τέτοιου είδους καταπιεστικά μέτρα, οι Βρετανοί αποσκόπησαν στην κατατρομοκράτηση των Ελλήνων της Κύπρου. Ο λαός όμως, στην τεράστια πλειοψηφία του τάχθηκε αλληλέγγυος στην ΕΟΚΑ, συνδράμοντας με κάθε τρόπο τους μαχητές της και επιδεικνύοντας αξιοθαύμαστη αντοχή και καρτερικότητα.

Οι επιθέσεις όμως των ανταρτών γίνονταν όλο και πιο συχνές. Βρετανός αξιωματούχος της αποικιακής διοίκησης περιέγραψε σε εμπιστευτική έκθεσή του την τότε κατάσταση: "Στα τέλη Νοεμβρίου του 1955, μια σειρά επιθέσεις που έλαβαν χώρα τόσο στις πόλεις της Κύπρου όσο και στην ύπαιθρο, κατέδειξαν ότι η τρομοκρατική οργάνωση (έτσι χαρακτήριζαν οι Βρετανοί την ΕΟΚΑ) επεκτάθηκε σε ολόκληρο το νησί. Είχαμε ήδη τους πρώτους νεκρούς στρατιώτες μας. Η Αυτού Εξοχότης ο Κυβερνήτης κήρυξε κατάσταση εκτάκτου ανάγκης και επεβλήθη στρατιωτικός νόμος. Η ποινή του θανάτου ήταν πλέον η μόνη έστω και για απλή μεταφορά όπλου. Κατασκευάστηκαν και λειτούργησαν τα πρώτα στρατόπεδα-κρατητήρια".

Στην συνέχεια η έκθεση περιέγραφε την καχυποψία των κατακτητών απέναντι στους Ελληνοκύπριους και την αξιοποίηση των Τουρκοκύπριων: "Δεν μπορούσαμε να στηριζόμαστε στους Έλληνες που υπηρετούσαν ως αστυνομικοί. Για αυτό, στραφήκαμε στα μέλη της τουρκοκυπριακής μειονότητας, νομιμόφρονα σε εμάς και αφοσιωμένα στην υπόθεση της συντριβής της τρομοκρατίας, που ήσαν ως επί το πλείστον άνεργα. Μια από τις πρώτες διαπιστώσεις μας, από τις αλλεπάλληλες νέες επιθέσεις των τρομοκρατών, ήταν ότι η ΕΟΚΑ, εκτός από τον αρχηγό της, διέθετε ικανό αριθμό ηγετικών στελεχών, προ πάντων στην Αμμόχωστο και την Λεμεσό".

Μία σειρά επιτυχημένων αιφνιδιαστικών προσβολών βρετανικών στόχων από Κύπριους αντάρτες, τόσο στο Τρόοδος όσο και στον Πενταδάχτυλο, κατά τον Νοέμβριο του 1955, ενέτεινε το μένος των αποικιοκρατών και την διάθεσή τους να τελειώνουν με την ΕΟΚΑ. Τον μήνα αυτό το νησί αυτό γέμισε προκηρύξεις της αποικιοκρατίας, με τις φωτογραφίες 15 αγωνιστών που είχαν επικηρυχθεί με 5.000 αγγλικές λίρες. Ανάμεσά τους ήταν επίλεκτοι μαχητές, όπως ο Γρηγόρης Αυξεντίου, ο Μάρκος Δράκος, ο Λάμπρος Καυκαλίδης και ο Χαράλαμπος Μούσκος. Βασικός στόχος των Βρετανών ήταν ο πάση θυσία εντοπισμός και σύλληψη του αρχηγού Γεωργίου Γρίβα, που αποκαλούνταν ήδη από όλους Διγενής, σε ανάμνηση του θρυλικού μεσαιωνικού ήρωα και ακρίτα. Οι επιτελείς τους, γνώριζαν πολύ καλά ότι η ΕΟΚΑ, προσωποκεντρική και καθοδηγούμενη από τον αρχηγό της, θα εξαρθρωνόταν εύκολα αν συνελάμβαναν τον Γρίβα. Προς τούτο, είχαν εξαπολυθεί πράκτορες, όχι μόνο Βρετανοί, αλλά και Ελληνοκύπριοι, που οι πρώτοι πλήρωναν αφειδώς, προκειμένου να σπάσουν την στεγανότητα της ΕΟΚΑ.

Σε αντιπερισπασμό προς τα καταπιεστικά μέτρα των Βρετανών, ο Γεώργιος Γρίβας εκπόνησε και διέταξε εφαρμογή της επιχείρησης "Προς την Νίκην". Πλήθος επιθέσεων εξαπολύθηκε από την ΕΟΚΑ, σε παγκύπρια κλίμακα. Ο ίδιος ο αρχηγός, με ολιγομελή ομάδα, έστησε ενέδρα στις 23 Νοεμβρίου, κοντά στο χωριό Κυπερούντα. Πάνω από στενό δασικό δρόμο, έλαβαν θέσεις ώσπου φάνηκαν δύο οχήματα Land Rover. Όταν διήλθαν ακριβώς από κάτω τους, ο Διγενής διέταξε πυρ, βάλλοντας πρώτος. Το προπορευόμενο όχημα έπεσε στον γκρεμό, συμπαρασύροντας τους στρατιώτες που επέβαιναν. Ο συνοδηγός του δεύτερου, σηκώθηκε όρθιος προς ανταπόδωση των πυρών. Ο Γρίβας, βλέποντας τον σηκώθηκε και αυτός. Ακάλυπτος, πρόλαβε να πυροβολήσει πρώτος με το πιστόλι του τον Βρετανό, αναγκάζοντας το όχημα να αναπτύξει ταχύτητα προς διαφυγή. Οι μαχητές της ΕΟΚΑ, μετά από αυτό, αποσύρθηκαν στο χωριό Σπήλια, βόρεια του οποίου είχαν κατασκευάσει κρησφύγετα.

Οι Βρετανοί εγκλωβίζουν την ΕΟΚΑ

Ήδη από τις αρχές Δεκεμβρίου, η αποικιοκρατική βρετανική διοίκηση έλαβε από προδότες αξιόπιστες πληροφορίες, που εντόπιζαν το αρχηγείο της οργάνωσης στην ορεινή περιοχή μεταξύ της Κακοπετριάς και του μικρότερου χωριού Σπήλια. Η εξέλιξη τους χαροποίησε, αφού ήταν ζωτικής για αυτούς σημασίας να εξαρθρώσουν την οργάνωση πριν η δράση της προσλάβει ανεξέλεγκτες διαστάσεις. Βρετανική πηγή περιέγραψε ως εξής την αντίδρασή τους: "Δεν πέρασαν πολλές μέρες και η χρυσή ευκαιρία που περιμέναμε μας δόθηκε αιφνιδιαστικά. Έμμισθος πράκτοράς μας, μας κόμισε την πληροφορία ότι στην περιοχή του μικρού χωριού Σπήλια δεν αποκλείεται να βρισκόταν το αρχηγείο των τρομοκρατών. Με απόλυτη μυστικότητα, σχεδιάσαμε την επιχείρηση. Θα έπαιρναν μέρος 800 από τους καλύτερους και πιο σκληρά δοκιμασμένους στρατιώτες μας".

Οι πληροφορίες των προδοτών δεν απείχαν διόλου από την πραγματικότητα. Στα υψώματα βόρεια του χωριού, ο αρχηγός και 12 άνδρες της ΕΟΚΑ βρίσκονταν διεσπαρμένοι σε τρία κρησφύγετα, επιμελώς σκαμμένα στην πλαγιά και καλυμμένα με φυλλωσιές. Ένα από τα κρησφύγετα, όπου διέμεναν ο Διγενής, ο Αυξεντίου και δύο ακόμη αντάρτες, λειτουργούσε ως αρχηγείο. Λίγα μέτρα πιο πέρα, είχε κατασκευαστεί το δεύτερο, που χρησίμευε ως μια υποτυπώδης κουζίνα. Στο τρίτο διέμεναν οι υπόλοιποι. Οι συνθήκες διαβίωσης εντός των κρησφυγέτων ήταν σκληρές, παρ’ ότι ελήφθη πρόνοια να προστατεύουν όσο μπορούσαν από τον βαρύ χειμώνα του κυπριακού Τροόδους και την υγρασία. Ως στέγη, οι αντάρτες χρησιμοποίησαν κατά την κατασκευή χοντρά ξύλινα δοκάρια, επάνω στα οποία στηρίζονταν βάσεις από τσίγκο. Πάνω από τους τσίγκους είχαν ρίξει χώμα, προς απόκρυψη. Στα πλευρά είχαν χτιστεί χαλίκια, ώστε να μειώνεται η υγρασία από το χώμα. Ο ωφέλιμος χώρος δεν ξεπερνούσε τα 2x3 μέτρα, το δε ύψος ήταν γύρω στο ενάμισυ μέτρο. Στα κρησφύγετα εκείνα υπήρχε επάρκεια πυρομαχικών, στα πλαίσια των δυνατοτήτων πάντα, καθώς και ξηρά τροφή που από το καλοκαίρι μετέφεραν εκεί οι αντάρτες, προσφορά των χωρικών: Κονσέρβες, παξιμάδια και λίγα όσπρια.

Οι Βρετανοί επιτελείς σχεδίασαν αιφνιδιαστική προσβολή του χωριού και αποκοπή του από τον έξω κόσμο, το χάραμα της 11ης Δεκεμβρίου 1955, ημέρας Κυριακής. Δεν γνώριζαν επακριβώς τη θέση των ανδρών της ΕΟΚΑ, ούτε αν τα κρησφύγετα βρίσκονταν μέσα στα Σπήλια ή στις γύρω απότομες πλαγιές. Το Σάββατο, οι αντάρτες ξεκουράζονταν, πλην του Ρένου Κυριακίδη, σημαντικού στελέχους της οργάνωσης, που κατέβηκε στο χωριό με άλλους δύο για συγκεκριμένο λόγο: Περίμεναν έναν οδοντίατρο, που θα τον οδηγούσαν στα λημέρια τους, διότι ο Γρίβας υπέφερε από τα δόντια του. Απουσίαζε ακόμα ο Γρηγόρης Αυξεντίου, που κινούνταν στα υψώματα περιμετρικά του χωριού για αναγνώριση. Ήταν μια νύχτα ρουτίνας για τους αντάρτες και τίποτα δεν προμήνυε την επερχόμενη καταιγίδα...
Η μάχη των Σπηλιών

Η νύχτα προχωρούσε ήσυχα, ώσπου γύρω στις 03:00 τα σκυλιά του χωριού άρχισαν να γαβγίζουν ασταμάτητα. Οι δύο που, συνοδεύοντας τον Ρένο Κυριακίδη, φύλαγαν σκοπιά σε ένα σπίτι του χωριού, οι Μιχάλης Γεωργιάδης και Ανδρέας Παρίδης, αντιλήφθηκαν την ανησυχία των σκύλων. Ο Κυριακίδης τους συνέστησε όμως υπομονή και ψυχραιμία. Η βρετανική αυτοκινητοπομπή έφθασε στα Σπήλια γύρω στις 05:00 και οι στρατιώτες διεσπάρησαν στο χωριό. Με τηλεβόες ξύπνησαν τους χωρικούς, φωνάζοντας πως ίσχυε αποκλεισμός και απαγόρευση κυκλοφορίας. Ο Κυριακίδης, αντιλαμβανόμενος ότι έπρεπε τάχιστα να ενημερωθούν ο αρχηγός και οι άλλοι, πήδηξε κατ’ ευθείαν από το παράθυρο του σπιτιού, ώστε να διαφύγει και να φθάσει στα κρησφύγετα. Στάθηκε όμως άτυχος: Επειδή τα σπίτια του χωριού ήταν χτισμένα σε έντονη κλίση, πήδηξε από ύψος έξι μέτρων, με αποτέλεσμα να χτυπήσει. Έφθασε στην έξοδο του χωριού, εντοπίστηκε και αρνούμενος να παραδοθεί, πυροβολήθηκε. Ένα βλήμα τον πέτυχε στον ώμο και αμέσως σχεδόν τον συνέλαβαν. Όμοια συνελήφθηκαν σε κοντινό σημείο οι άλλοι δύο, μαζί με τον οδοντίατρο. Έτσι, οι υπόλοιποι στα κρησφύγετα δεν είχαν ιδέα για τον θανάσιμο κίνδυνο που τους πλησίαζε. Ενώ είχε πλέον ξημερώσει, πυκνή ομίχλη κάλυψε την περιοχή, κάτι όχι ασυνήθιστο τον χειμώνα για τις κυπριακές οροσειρές. Το στοιχείο αυτό επέδρασε καταλυτικά στην εξέλιξη των δραματικών στιγμών. Στο γήπεδο του χωριού, οι Βρετανοί συγκέντρωσαν τους άρρενες κατοίκους προς ανάκριση, πλην όμως ουδείς αποκάλυψε τίποτα για την ταυτότητα των συλληφθέντων.

Ψηλά, στα κρησφύγετα, γύρω στις 8:00 ο αντάρτης Κυριάκος Κόκκινος, που εκτελούσε σκοπιά, ανέφερε στον αρχηγό ότι δύο βρετανικά φορτηγά διακρίνονταν να κινούνται μέσα στο χωριό. Ο Γρίβας, έμπειρος και πάντα ψύχραιμος, δεν υπολόγισε σε όλη της την έκταση την κρισιμότητα της κατάστασης. Οι σύνδεσμοι της ΕΟΚΑ δεν κόμισαν τις τελευταίες μέρες καμμία πληροφορία για κινήσεις των Βρετανών στην περιοχή και έτσι κατέληξε στο συμπέρασμα ότι επρόκειτο για περιπολία ρουτίνας. Στα Σπήλια όμως βρίσκονταν δύο τάγματα του βρετανικού στρατού και κάθε λεπτό ήταν πολύτιμο. Δύο ώρες αργότερα ο Κυριάκος Κόκκινος ανέφερε άλλα δύο οχήματα, ενώ στις 11:00 εντόπισαν ανιχνευτικό σκύλο του εχθρού να κινείται προς την κατεύθυνση των κρησφύγετων. Αμέσως σήμανε συναγερμός. Ο Διγενής έταξε τους άνδρες στις προβλεπόμενες θέσεις μάχης, τα έγγραφα της οργάνωσης θάφτηκαν στο υγρό έδαφος και ανέμεναν την έξοδο του εχθρού από το χωριό προς την πλευρά τους.

Ο αρχηγός της ΕΟΚΑ περιέγραψε στα "Απομνημονεύματά" του την ένταση των στιγμών: "Έσπευσεν ο ίδιος ο αντίπαλος να με ειδοποιήσει ανοήτως περί της παρουσίας του. Αντάρται, οι οποίοι είχον καταλάβει τας θέσεις των, μου ανήγγειλαν ότι εθεάθη κυνηγετικός κύων εγγύς των θέσεών μας, προερχόμενος εκ της βορείας πλευράς του χωρίου. Τούτο με ενέβαλεν εις υπονοίας, ότι ο αντίπαλος πιθανώτατα επροχώρει προς τας θέσεις μας, καλυπτόμενος υπό της ομίχλης, και ότι έκανε την ανοησίαν να μας στείλη προηγουμένως το επισκεπτήριόν του".

Για καλή τους τύχη, εκείνη την στιγμή επέστρεψε ο Γρηγόρης Αυξεντίου, μετά την πολύωρη απουσία του. Η παρουσία του θρυλικού "Ζήδρου" θα αποδεικνυόταν, μαζί με την ομίχλη, ο δεύτερος καταλυτικός παράγων στην καταιγίδα που θα ξεσπούσε. Ο Διγενής διέταξε τον Αυξεντίου να προβεί σε ανίχνευση και παρατήρηση και να αναφέρει τυχόν κινήσεις του εχθρού. Εκείνος προωθήθηκε σε μια καλή θέση παρατήρησης, λίγα μέτρα μπροστά από τα κρησφύγετα και στις 11:30 επέστρεψε στο αρχηγείο, φέρνοντας την είδηση: Στα Σπήλια υπήρχε μεγάλη δύναμη του εχθρού, ενώ επισημάνθηκαν αρκετοί Βρετανοί να κινούνται προς την πλευρά τους, μέσα από ένα στενό μονοπάτι.

Η διαταγή του Διγενή ήταν χωρίς δεύτερη σκέψη και την διέσωσε στα "Απομνημονεύματα" που συνέγραψε αργότερα στην Αθήνα: "Ο Αυξεντίου μου ανέφερεν, παρά την πυκνοτάτην ομίχλην, ότι παρετήρησεν υπόπτους κινήσεις από την πλευρά των Σπηλιών. Η ώρα θα ήτο περίπου 12-12:30 και, προσανατολισθείς πλέον, μη έχων ουδεμίαν αμφιβολίαν ότι ο αντίπαλος προσπαθεί να μας αιφνιδιάση, έλαβα την απόφασίν μου και έδωσα την ακόλουθον διαταγήν: Ο Αυξεντίου μετά μίας ομάδος να επιτηρεί προς την κατεύθυνσιν των Σπηλιών, απ’ όπου εφαίνετο προελαύνων ο εχθρός. Ευθύς ως ούτος πλησιάσει τα ημετέρας θέσεις, να βάλη κατ’ αυτού, προειδοποιών ημάς ούτω, και να συμπτυχθεί προς την κατεύθυνσιν, όπου θα ευρισκόμεθα. Εγώ μετά των υπολοίπων θα κατελάμβανον περιφερειακώς όλον τον χώρο της κορυφογραμμής".

Ο Γρηγόρης Αυξεντίου, φέροντας ένα γερμανικό "μαρσίπ" αναχώρησε αμέσως, μαζί με τους Χαράλαμπο Μπαταριά και Αλέκο Μιχαηλίδη. Ο Μπαταριάς έφερε οπλοπολυβόλο "μπρεν" και ο Μιχαηλίδης ιταλικό τυφέκιο "αραβίδα". Στους υπόλοιπους άνδρες, ο αρχηγός ανέλυσε εν τάχει την κατάσταση. Εάν ο αντίπαλος εκτελούσε κυκλωτική κίνηση, θα έδιναν μάχη μέχρις εσχάτων και θα επιχειρούσαν διάσπαση του κλοιού. Εάν τους προσέβαλλαν μόνο από μία πλευρά, δεν θα ανταπέδιδαν, αλλά θα διέφευγαν από την αντίθετη. Καμουφλάρισαν τα κρησφύγετα και έλαβαν θέση μάχης πάνω από την τρίτη και υψηλότερη σπηλιά, όχι όμως εντός αυτής για να μην εγκλωβιστούν. Εκεί, στην κορυφογραμμή, ο αρχηγός διαπίστωσε ότι ο αντίπαλος δεν είχε καταλάβει την διάβαση που οδηγούσε στην Κακοπετριά, ούτε είχε προβεί σε άλλες κυκλωτικές κινήσεις. Οι Βρετανοί κινούνταν εναντίον τους μόνο από την κατεύθυνση των Σπηλιών. Η ώρα κυλούσε βασανιστικά, ενώ οι πρώτες διμοιρίες Βρετανών στρατιωτών ανέβαιναν αργά και προσεκτικά προς τα κρησφύγετα, ενώ προπορεύονταν ανιχνευτικοί σκύλοι.

Γύρω στις 15:00, οι πρώτοι Βρετανοί προσέγγισαν τις θέσεις του Αυξεντίου και των συμμαχητών του. Η ομίχλη ήταν πλέον πυκνοτάτη και η ορατότητα δεν ξεπερνούσε τα 12 με 15 μέτρα. Ο Γρηγόρης Αυξεντίου, βλέποντας καθαρά τον εχθρό να πλησιάζει, διέταξε πυρ. Τα πυρά ανάγκασαν τους Βρετανούς να ανακόψουν πορεία και να καλυφθούν, σχεδόν αμέσως όμως το "μπρεν" των Κυπρίων μαχητών έπαθε εμπλοκή. Ο Αυξεντίου διέταξε τους άλλους δύο να σκαρφαλώσουν προς την κορυφή και να αποκαταστήσουν επαφή με τον αρχηγό και την ομάδα. Ο ίδιος έμεινε εκεί, προσπαθώντας να καθυστερήσει τον αντίπαλο. Ουσιαστικά, όπως εύστοχα γράφτηκε "ο Αυξεντίου, παράτολμος πάντα μέχρι τρέλλας, έμεινε και έγινε ζωντανή ασπίδα, για να προστατεύσει τον αρχηγό και τους συναγωνιστές του. Έμεινε μόνος αυτός, να καλύψει την υποχώρηση των άλλων. Δεν δίστασε να αντιμετωπίσει μόνος του τον όγκο των Άγγλων, ενώ σαν στρατιωτικός που ήταν ήξερε ότι κάτω από τις περιστάσεις εκείνες, η ενέργειά του ήταν πολύ πιθανό να του στοίχιζε την ζωή".

Ψηλά και κοντά στην κορυφογραμμή, ο Διγενής και οι άνδρες του άκουγαν ανήσυχοι τα πυρά, δίχως να μπορούν, λόγω της ομίχλης, να διακρίνουν τι γινόταν. Ο αρχηγός της ΕΟΚΑ διέταξε δύο αντάρτες να κατεβούν προσεκτικά χαμηλότερα, μήπως εντοπίσουν τον Αυξεντίου και μπορέσουν να τον βοηθήσουν. Μετά από λίγα λεπτά οι δύο άνδρες επέστρεψαν, δίχως νεότερα, ενώ τα πυρά είχαν πλέον σταματήσει. Τότε ο Γρίβας διέταξε αναχώρηση, προς την Κακοπετριά όπου υπήρχαν πολλά κρησφύγετα και άλλες αντάρτικες ομάδες.

Ο ίδιος ο Αυξεντίου παρέμενε καλυμμένος πίσω από έναν βράχο, προσπαθώντας να εντοπίσει τους Βρετανούς. Ήταν σίγουρος ότι θα επιχειρούσαν να τον κυκλώσουν και δεν έπεσε έξω σε αυτόν του τον υπολογισμό. Εκμεταλλευόμενος την πυκνότατη ομίχλη κατηφόρισε σε μια μικρή ρεματιά, ενώ ταυτόχρονα είδε δύο ομάδες στρατιωτών να ανεβαίνουν στις δύο πλαγιές που υψώνονταν αριστερά και δεξιά. Στο μυαλό του πέρασε η σκέψη να παραπλανήσει τον εχθρό, αν και η θέση που έλαβε στην μικρή χαράδρα θα σήμαινε εγκλωβισμό του και πιθανόν εξόντωσή του. Οι δύο περίπολοι των Βρετανών συνέχισαν να κινούνται στις δύο πλαγιές, ενώ ο Αυξεντίου διέκρινε θολές τις φιγούρες των στρατιωτών, στα 20 περίπου μέτρα από αυτόν.

Τη στιγμή που έκρινε ως κατάλληλη, ο "Ζήδρος" άρχισε να βάλλει, πότε προς την μία περίπολο και πότε προς την άλλη. Τα πρώτα εκείνα πυρά του φαίνεται πως ήταν εύστοχα, αφού δύο ή τρείς Βρετανοί έπεσαν στην γη τρεκλίζοντας, ενώ οι υπόλοιποι καλύφθηκαν. Ο Αυξεντίου άλλαξε θέση, καλύφθηκε πίσω από άλλο βράχο και συνέχισε να βάλλει και κατά των δύο πλευρών. Οι Βρετανοί ήσαν πιά πεπεισμένοι ότι ο εχθρός ήταν απέναντι. Η κάθε περίπολος άρχισε να βάλλει κατά της άλλης, με πυκνά πυρά και δίχως να υπάρχει οπτική επαφή. Ο Γρηγόρης Αυξεντίου κατρακύλισε στο βάθος της χαράδρας, αφού πρόλαβε και έριξε δύο χειροβομβίδες και οι σφαίρες περνούσαν ξυστά πάνω από το κεφάλι του. Τα δύο βρετανικά αποσπάσματα, σίγουρα το καθένα ότι πυροβολούσε κατά του εχθρού, συνέχισαν την αλληλοεξόντωσή τους, ενώ ο Γρηγόρης Αυξεντίου, με ταχύτατη κίνηση διέφευγε. Δεκάδες ήταν οι νεκροί και τραυματίες, μέσα στην αλλοφροσύνη και στον πανικό που κατέλαβε τους Βρετανούς. Δύο σκυλιά που μυρίστηκαν τον "Ζήδρο", έτρεξαν πίσω του, σταμάτησαν όμως το κυνηγητό λίγο μετά. Και ο τελευταίος κίνδυνος είχε περάσει. Έπεσε το σκοτάδι, καθώς ήταν χειμώνας και το υψόμετρο υψηλό, διευκολύνοντας ακόμη περισσότερο τον Κύπριο μαχητή και μελλοντικό ηρωομάρτυρα.

Για την φονική σύγκρουση, όπου τα δύο βρετανικά αποσπάσματα αλληλοεξοντώνονταν για περίπου 20 λεπτά, κατεγράφησαν τρείς μαρτυρίες, που συγκλίνουν στην περιγραφή που έδωσαν: του αρχηγού Γεωργίου Γρίβα-Διγενή, του Γρηγόρη Αυξεντίου που πρωταγωνίστησε και των Βρετανών. Κάθε μία παρουσιάζει το δικό της ενδιαφέρον.

"Θα ήτο περίπου 15:ΟΟ ότε ήκουσα τους πρώτους πυροβολισμούς εκ της κατευθύνσεως του Αυξεντίου", σημείωσε ο Διγενής. "Τούτο ήτο απόδειξις ότι ο προχωρών αντίπαλος ηνάγκασε τον Αυξεντίου να βάλη κατ’ αυτού, ως ήτο η διαταγή μου. Αμέσως μετά τους πυροβολισμούς, συμφώνως προς το σχέδιον, διολίσθησα άνευ χρονοτριβής, μεθ’ όλων των ανδρών μου δια του σημείου της τοποθεσίας το οποίον μου εξησφάλιζε την κατεύθυνσιν προς την Κακοπετριάν, χωρίς να πυροβολήσωμεν ή να γίνωμεν καθ’ οιονδήποτε τρόπον αντιληπτοί. Ούτω, εσχηματίσθη κενόν μεταξύ των δύο συγκροτημάτων του εχθρού, του ενός προχωρούντος προς βορράν και του ετέρου προχωρούντος από βορράν προς νότον. Ενώ ημείς διεφεύγομεν προς δυσμάς, τα ανωτέρω δύο συγκροτήματα του αντιπάλου συναντήθησαν και μη δυνάμενα να αναγνωρισθούν, λόγω της πυκνοτάτης ομίχλης, αλληλοεπυροβολήθησαν με αποτέλεσμα να υπάρξουν νεκροί και τραυματίαι. Κατά πληροφορίας, το σύνολον αυτών ανήλθε εις 50 περίπου. Εκ των ημετέρων ουδείς έπαθε".

Η πιστότητα της περιγραφής του αρχηγού της ΕΟΚΑ, επιβεβαιώθηκε από αυτήν που αποτυπώθηκε σε απόρρητη έκθεση των βρετανικών στρατιωτικών δυνάμεων: "Ήταν η πρώτη φορά που τα στρατεύματά μας θα έρχονταν σε απ’ ευθείας επαφή με τους τρομοκράτες". Η επισήμανση αυτή των Βρετανών ήταν ιδιαίτερης σημασίας. Μέχρι τότε, οι επιθέσεις της ΕΟΚΑ δεν ήταν παρά αιφνιδιαστικές προσβολές, κυρίως αυτοκινητοπομπών, και ταχεία απαγκίστρωση, δίχως εκ του συστάδην μάχη. Τώρα, για πρώτη φορά τους δινόταν η ευκαιρία να εγκλωβίσουν την πολυτιμότερη ομάδα της ΕΟΚΑ και τον ίδιο τον αρχηγό τους, αναγκάζοντάς τους να δώσουν μάχη. Και συνεχίζει η βρετανική εκδοχή της σύγκρουσης: "Οι άνδρες μας, χωρισμένοι σε δύο φάλαγγες, βάδισαν με σκοπό να σχηματίσουν κλοιό, έτσι που να μην υπάρχει τρόπος διαφυγής των τρομοκρατών (εδώ προκύπτει πως αγνοούσαν ότι ο Γρίβας και οι άνδρες του είχαν ήδη αποσυρθεί ψηλότερα). Ενώ όλα έδειχναν ότι ο κλοιός γύρω από τους τρομοκράτες στένευε θανάσιμα και κάθε προσπάθεια να διαφύγουν θα ήταν μάταιη, η επιχείρηση εξελίχθηκε ξαφνικά και απροσδόκητα σε αιματηρή τραγωδία. Οι άνδρες μας, που βάδιζαν σε δύο σειρές, παραπλανήθηκαν από τα πυρά των τρομοκρατών, που παρενεβλήθησαν μεταξύ τους (εδώ φαίνεται πόσο επιτυχημένη υπήρξε η ενέργεια Αυξεντίου, αφού οι Βρετανοί έκαναν λόγο για πολλούς, ενώ ήταν ένας και μοναδικός αυτός που έβαλε εναντίον τους). Αποτέλεσμα, μέσα στην ομίχλη που επικρατούσε, ήταν να συγκρουστούν μεταξύ τους και να αλληλοφονευθούν. Από τους αξιωματικούς και στρατιώτες μας, 12 φονεύθηκαν". Στην συνέχεια, το βρετανικό κείμενο εξέφραζε την απογοήτευση των συντακτών του, αφού μία νίκη στα Σπήλια θα σήμαινε, με την εξόντωση του Γεωργίου Γρίβα, το τέλος του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα των Ελλήνων της Κύπρου: "Μέσα στο πανδαιμόνιο οι τρομοκράτες κατόρθωσαν και ξέφυγαν. Παρά την καταδίωξή τους από στρατιώτες και ανιχνευτικούς σκύλους, κατάφεραν μέσα στο επερχόμενο σκοτάδι να εξαφανιστούν. Από μερικά όπλα και εφόδια, αλλά προ πάντων από μια σειρά θαυμάσια κατασκευασμένα κρησφύγετα, δεν υπήρξε αμφιβολία ότι επρόκειτο περί αρχηγείου, αν όχι για το γενικό αρχηγείο των τρομοκρατών. Στο τέλος, προς κατάπληξή μας, διαπιστώσαμε ότι χάσαμε μία μοναδική ευκαιρία για ολοκληρωτική νίκη. Νίκη που θα σήμαινε το τέλος της τρομοκρατίας".

Εξαιρετικά γλαφυρή και με χιουμοριστική διάθεση, υπήρξε η κατάθεση του ίδιου του Γρηγόρη Αυξεντίου. Λίγες ημέρες μετά, έγραψε ένα γράμμα στον φίλο και συναγωνιστή του Σωτήρη Έλληνα, επίσης μέλος της ΕΟΚΑ: "Έλαβα το γράμμα σου και είδα την άδικη ανησυχία σου για το βιολί μου (εννοεί το αυτόματο όπλο του, που δεν το αποχωριζόταν ποτέ). Το δικό μου το βιολί δεν πρόκειται να πέσει ποτέ στα χέρια των Κότσιηδων (εννοεί τους Άγγλους) όσο είμαι ζωντανός. Το έχω τώρα που σου γράφω στα γόνατά μου και είμαι υπερήφανος για αυτό, γιατί έπαιξα κάτι όμορφους σκοπούς στην περίπτωση που μου γράφεις. Έστησα ένα σπουδαίο παιχνίδι στους Κότσιηδες, που θα το θυμούνται όσο υπάρχει βρετανικός στρατός. Έβαλα δύο τάγματα και αλληλοσυγκρούστηκαν και γέμισαν την χαράδρα πτώματα, και εγώ έφυγα κατρακυλιστός, με τον τρόπο που ξέρεις, μέσα από τα μάτια τους. Είχα και συνοδεία δύο από τα περίφημα σκυλιά τους. Είναι πάντως της τύχης μου να με κυνηγάει η προδοσία, όπου κι αν πάω. Κι εδώ που βρίσκομαι, δεν πρόλαβα να καλοκάτσω κι εφάνη αμέσως ο προδότης. Τώτα τρέχω διαρκώς κυνηγημένος από την προδοσία και το μόνο που έχω να σου τονίσω είναι να φυλάγεσαι από αυτήν".

Η διαφυγή των μαχητών της ΕΟΚΑ

Με τον τρόπο αυτό υπέστησαν πανωλεθρία οι Βρετανοί, ενώ οι αντάρτες κινήθηκαν ταχύτατα προς απομάκρυνσή τους από την περιοχή των Σπηλιών, μόνος του ο Αυξεντίου, ο Διγενής και οι υπόλοιποι μαζί. Ο Αυξεντίου χρησιμοποίησε την πυξίδα του, αφού μέσα στο σκοτάδι και την ομίχλη στάθηκε αδύνατο να προσανατολιστεί. Κινήθηκε ανατολικά, προς το μικρό χωριό Καννάβια, όπου έφθασε αργά την νύχτα, σε κακή κατάσταση. Μπήκε στο πρώτο σπίτι που βρήκε και ζήτησε να φωνάξουν τον ιερέα. Σε λίγη ώρα συναντήθηκε με τον παπα-Αλέξανδρο Στυλιανού. Τον έκρυψαν στην εκκλησία του μικρού χωριού, όπου ο Γρηγόρης Αυξεντίου έμεινε τρεις ημέρες και νύχτες. Την τέταρτη νύχτα, 15 Δεκεμβρίου του 1955, δεν υπήρχε φεγγάρι και έβρεχε ασταμάτητα. Ο Αυξεντίου έκρινε πώς δύσκολα θα κινούνταν βρετανικές περίπολοι στην περιοχή και έτσι εγκατέλειψε τα Καννάβια και κινήθηκε προς το γειτονικό χωριό Λαγουδερά.

Πως κινήθηκαν όμως ο Διγενής και οι άνδρες της ομάδας; Όπως προαναφέρθηκε, από την τρίτη και ψηλότερη σπηλιά, άκουγαν καθαρά τις ριπές από την μάχη του Αυξεντίου με τους Βρετανούς. Αδυνατώντας να αποκαταστήσουν επαφή μαζί του κινήθηκαν προς την κατεύθυνση της Κακοπετριάς, που ήταν μεγάλο κεφαλοχώρι της περιοχής. Γύρω στις 17:30, ο αρχηγός έδωσε διαταγή για ολιγόλεπτη ανάπαυση, αφού άρχισε να πέφτει το σκοτάδι και βρίσκονταν πιά σε απόσταση ασφαλείας από τα Σπήλια. Στην ευρύτερη περιοχή όμως κινούνταν δεκάδες βρετανικές περίπολοι και όπως σταμάτησαν να ξαποστάσουν, καλά καλυμμένοι ανάμεσα σε δέντρα και θάμνους, διέκριναν έναν στρατιώτη που είχε μαζί του ανιχνευτικό σκύλο. Λίγα μέτρα πιο πίσω ακολουθούσε η υπόλοιπη περίπολος, με τα όπλα προτεταμένα.

Οι στιγμές ήταν εξαιρετικά κρίσιμες και η παραμικρή κίνηση θα μπορούσε να αποκαλύψει τη θέση τους. Ο προπορευόμενος στρατιώτης, δεν μπόρεσε να αντιληφθεί την παρουσία τους, παρά την βοήθεια του σκύλου και τους παρέκαμψε στα 50 περίπου μέτρα. Οι υπόλοιποι όμως διασκορπίστηκαν ερευνώντας την περιοχή, ένας δε, πλησίασε στις θέσεις απόκρυψής τους σε απόσταση τριών μόνο μέτρων. Αυτό που τους έσωσε ήταν η καλή απόκρυψη και το ότι επικρατούε πλέον πλήρες σκότος. Όταν ο εχθρός απομακρύνθηκε, ο Γρίβας έδωσε διαταγή να χωριστούν σε δύο ομάδες, ώστε να αυξηθούν οι πιθανότητες ασφαλούς απαγκίστρωσής τους. Η μια ομάδα, η μεγαλύτερη, αποτελούμενη από οκτώ άνδρες, κατόπιν εξαντλητικής πορείας κατόρθωσε να φθάσει στα Λαγουδερά. Εκεί συνάντησαν τον Γρηγόρη Αυξεντίου διαπιστώνοντας περιχαρείς ότι ήταν ζωντανός. Από τα χείλη του άκουσαν πως αυτός παραπλάνησε τους Βρετανούς στην χαράδρα, κάνοντάς τους να αλληλοεξοντωθούν. Η στιγμή ήταν φορτισμένη και συγκινητική.

Ο ίδιος ο αρχηγός, όταν η 12μελής ομάδα χωρίστηκε στα δύο, κράτησε κοντά του τρεις άνδρες: Τον Λάμπρο Καυκαλίδη, τον Χαρίλαο Ξενοφώντος και τον Ευαγόρα Παπαχριστοφόρου. Είχαν αποφύγει τον κίνδυνο εντοπισμού τους, αλλά ήταν πλέον ασέληνος νύχτα και το ψύχος δριμύ. Κινούνταν σχεδόν στα τυφλά και μάλιστα αναγκάστηκαν στην νυχτερινή τους εκείνη πορεία να βαδίζουν αργά και προσεκτικά, κρατώντας ο καθένας το χέρι του μπροστινού του, για να μην χαθούν. Το έδαφος, σε ορισμένα σημεία γινόταν σχεδόν κάθετο και γκρεμοί μεγάλου βάθους έχασκαν κάτω από τα πόδια τους. Σε μια περίπτωση, ο Διγενής κινδύνεψε να πέσει στο κενό και να γκρεμιστεί, κατάφερε όμως να κρατήσει την ισορροπία του. Περπάτησαν οι τέσσερις τους αδιάκοπα, κάνοντας μικρά διαλλείματα, αφού ορθά εκτίμησαν ότι μετά την σύγκρουση στα Σπήλια, ο τόπος θα πλημμύριζε την επομένη από νέες βρετανικές μονάδες. Τα μεσάνυχτα, 11 προς 12 Δεκεμβρίου, βρίσκονταν ήδη σε σχετικά ασφαλές σημείο και περί τις 03:00 προσέγγισαν την Κακοπετριά. Δεν διακινδύνευσαν όμως να εισέλθουν στο χωριό. Έπεσαν στο υγρό χώμα και υπό δυνατή βροχή, τελείως εκτεθειμένοι αλλά και εξαντλημένοι, προσπάθησαν να αποκοιμηθούν.

Όταν ξημέρωσε, ο αρχηγός προσπάθησε από το ύψωμα όπου βρίσκονταν, να προβεί, δια παρατηρήσεως, σε μία στοιχειώδη εκτίμηση της κατάστασης. Όλα φαίνονταν ήσυχα εντός του χωριού. Στην πραγματικότητα, μέσα στην Κακοπετριά βρισκόταν δύναμη 150 περίπου Βρετανών, που είχαν καταλύσει εκεί από την προηγούμενη και εκείνη την ώρα προφανώς κοιμούνταν. Προσεχτικά, ο Ευαγόρας Παπαχριστοφόρου προχώρησε με προφυλάξεις στο χωριό και αποκατέστησε επαφή με τους εκεί συνδέσμους της ΕΟΚΑ. Το απόγευμα ο Παπαχριστοφόρου επέστρεψε στο ύψωμα και έφερε στους άλλους τρεις φαγητό. Η ομάδα ήταν εξαντλημένη, δίχως νερό και φαγητό για 30 ώρες και έτσι ανακουφίστηκε προσωρινά. Έφαγαν, περίμεναν υπομονετικά να ξανανυχτώσει και με πολλές προφυλάξεις εισήλθαν, νωρίς το βράδυ, στην Κακοπετριά, αγνοώντας ότι στάθμευε εκεί το βρετανικό στρατιωτικό απόσπασμα. Κατέφυγαν στο σπίτι του Νίκου Πιτσιλλή, μυημένου στην ΕΟΚΑ, όπου ανασυντάχθηκαν, ενώ ο Γρίβας θα είχε λίγο χρόνο προς εκτίμηση της κατάστασης. Οι τέσσερις άνδρες αναπαύθηκαν, ενώ η σύντομη παραμονή τους εκεί διανθίστηκε από τα σχόλια της γυναίκας του ιδιοκτήτη, της Μελπομένης Πιτσιλλή, η οποία δεν γνώριζε ούτε μπορούσε να φανταστεί ότι ο Διγενής ήταν στο σπίτι της.

Να πως αφηγήθηκε το περιστατικό ο Λάμπρος Καυκαλίδης: "Μετά την μάχη στα Σπήλια, καταφέραμε κατάκοποι και φθάσαμε στην Κακοπετριά, στο σπίτι του Νικόλα του Πιτσιλλή. Η γυναίκα του Νικόλα, η Μέλπω, βλέποντας τον Διγενή αξύριστο και κατακουρασμένο και αγνοώντας την ταυτότητά του, τον λυπήθηκε και μας είπε: τι τον κουβαλάτε τον καημένο τον γέρο μαζί σας; Της απαντήσαμε: τι να κάνουμε θειά, τον φέραμε να μας μαγειρεύει λίγο και άμα τελειώσουν οι φασαρίες θα τον στείλουμε στην κυρά του. Ο αρχηγός γέλασε, ενώ η κυρά-Μέλπω συνέχισε: καλά θα κάμετε γιέ μου, γιατί είναι γέρος άνθρωπος κι είναι κρίμα".

Οι τέσσερις συναγωνιστές αναχώρησαν από το σπίτι του Πιτσιλλή την επόμενη νύχτα, 13 Δεκεμβρίου, που για καλή τους τύχη έβρεχε καταρρακτωδώς. Εγκατέλειψαν την Κακοπετριά και για δύο ημέρες βρήκαν καταφύγιο στο κρησφύγετο του Νταβέλη. Ο Νταβέλης, που το πραγματικό του όνομα ήταν Γρηγόρης Γρηγοράς, ήταν αντάρτης της ΕΟΚΑ. Εισηγήθηκε στον Γρίβα να εγκαταλείψουν όλοι μαζί τα εκεί κρησφύγετα, γιατί εκτίμησε ότι ήταν προδομένα στους Βρετανούς. Ο αρχηγός αποφάσισε να ξανακατέβουν στην Κακοπετριά. Κατέλυσαν στο σπίτι φιλικού τους ζεύγους και περίμεναν σύνδεσμο της ΕΟΚΑ, να τους ενημερώσει για τις κινήσεις των Βρετανών. Ήταν βράδυ της 15ης Δεκεμβρίου και είχαν παρέλθει τέσσερα 24ωρα από την μάχη των Σπηλιών, ήταν όμως βέβαιο ότι ο εχθρός προέβαινε όλο αυτό το διάστημα σε κινήσεις εντοπισμού τους.

Ο Γρίβας και οι συναγωνιστές του δείπνησαν στο φιλικό σπίτι, αργά το βράδυ όμως κατέφθασε ο γιός της οικογένειας. Ο νεαρός εργαζόταν στις βρετανικές στρατιωτικές βάσεις και ήταν πράκτορας των Βρετανών, κάτι που αγνοούσαν φυσικά οι άνδρες της ΕΟΚΑ. Δεν αποκλείεται όμως ο αρχηγός κάτι να υποψιάστηκε, ούτως ή άλλως φοβερά επιφυλακτικός και καχύποπτος σε κάθε άγνωστο. Έτσι, ο Γρίβας διέταξε εσπευσμένα αναχώρηση. Η κίνησή του αυτή αποδείχθηκε σωτήρια. Αμέσως μόλις έφυγαν, ο γιός της οικογένειας ειδοποίησε αμέσως τους αξιωματικούς της δύναμης που στάθμευε στην Κακοπετριά, ενώ ο αρχηγός της ΕΟΚΑ και οι άνδρες του μόλις που πρόλαβαν να εγκαταλείψουν το χωριό. Αναζήτησαν καταφύγιο στα γύρω υψώματα, ενώ ξημέρωνε η 16η Δεκεμβρίου. Καλά κρυμμένοι, έβλεπαν χαμηλά στον αμαξιτό δρόμο να διέρχεται βρετανική φάλαγγα. Πάνω από 1.200 στρατιώτες έζωσαν την Κακοπετριά και τα γειτονικά χωριά Γαλάτα και Ευρύχου, σίγουροι ότι η ηγεσία της ΕΟΚΑ βρισκόταν στην περιοχή. Το κυνηγητό ήταν ανηλεές, ενώ ο Διγενής ακατάβλητος προσπάθησε να αποκαταστήσει δια των συνδέσμων επαφή με τις ανταρτικές ομάδες της ευρύτερης περιοχής. Είχε όμως προσβληθεί από γρίππη, συνέπεια των εξαντλητικών πορειών υπό βροχή, ενώ υπέφερε πάντα από τα δόντια του.

Νοτιοδυτικά της Γαλάτας, σε δύσβατο σημείο, έδωσε εντολή να κατασκευαστεί ταχύτατα νέο κρησφύγετο, αφού υπήρχε υψηλή πιθανότητα τα ήδη υπάρχοντα να είχαν προδοθεί. Παρά τη γρίππη που τον ταλαιπωρούσε, ο αρχηγός συμμετείχε κανονικά μαζί με τους άνδρες του στο σκάψιμο και την κατασκευή του νέου τους κρησφύγετου. Το βράδυ της 16ης Δεκεμβρίου, απεκατέστησε επαφή με τις άλλες ανταρτικές ομάδες και έδωσε εντολές και οδηγίες. Τα μεσάνυχτα ξεκίνησε πάλι να βρέχει και αναγκάστηκαν όλοι τους να κοιμηθούν πάνω στο βρεγμένο χώμα, αφού το κρησφύγετο δεν ήταν έτοιμο. Ο κίνδυνος όμως, σταδιακά απομακρυνόταν. Οι κακές καιρικές συνθήκες δεν επέτρεψαν στον αντίπαλο να εξαπολύσει εκκαθαριστικές επιχειρήσεις, ενώ οι Βρετανοί εκτιμούσαν ότι ο Γρίβας βρισκόταν πάντα σε κρησφύγετο εντός κάποιου από τα γειτονικά χωριά.
Οι άνδρες της ΕΟΚΑ πάλι ασφαλείς

Η εβδομάδα εκείνη, αμέσως μετά την μάχη των Σπηλιών και μέχρι τις 17 Δεκεμβρίου 1955, ήταν πραγματικά ένας γολγοθάς για τον αρχηγό και τους μαχητές της ΕΟΚΑ. Στα Σπήλια τους έσωσε η αυτοθυσία του Γρηγόρη Αυξεντίου, που έμεινε συνειδητά μόνος να καλύψει την απαγκίστρωση των υπολοίπων, ενώ γνώριζε πως ήταν επικηρυγμένος και τι θα επακολουθούσε μια ενδεχόμενη σύλληψή του. Οι κινήσεις του αρχηγού Διγενή απέδειξαν για πολλοστή φορά την άριστη αντίληψη εκ μέρους του των αρχών και τακτικών του ανταρτοπολέμου. Αποφασιστικός, ορθολογιστής αλλά και με διαίσθηση, ο Γρίβας αποδείχθηκε ικανότατος ηγέτης, ενώ η προνοητικότητά του διασφάλισε την επιβίωση της ΕΟΚΑ, όπως στην περίπτωση της προδοσίας στο σπίτι της Κακοπετριάς, όταν διαισθανόμενος ότι κάτι δεν πήγαινε καλά διέταξε αναχώρηση.

Αξιοθαύμαστη υπήρξε σε όλο αυτό το διάστημα η καρτερικότητα και δύναμη ψυχής των ανδρών της ΕΟΚΑ. Άντεξαν επί μερόνυχτα στο ψύχος και την συνεχή βροχή, λαμβάνοντας ως παράδειγμα τον ίδιο τον αρχηγό που παρά τα 58 του χρόνια και το ότι ήταν με γρίππη, κοιμόταν καθ’ όλο το διάστημα της καταδίωξής τους ελάχιστα και συμμετείχε μαζί με τους άνδρες του σε κάθε δραστηρότητα και εργασία.

Γνωρίζοντας καλά ότι το ηθικό των στρατιωτών του εχθρού κατέπιπτε ραγδαία, ο Γρίβας εξέδωσε προκήρυξη, με αποδέκτες τους Βρετανούς: "Άγγλοι στρατιώται, η νίκη την οποίαν διατυμπανίζει ο στρατάρχης σας στα Σπήλια εναντίον των πατριωτών της ΕΟΚΑ, σας εστοίχισε περί τους 100 νεκρούς και τραυματίας, ενώ εις ημάς κανέναν. Επέσατε εις παγίδαν που εστήθη. Θα πάρετε και άλλα μαθήματα, εσείς και ο στρατάρχης σας, εάν εξακολουθήσετε να κτυπάτε τους Κυπρίους αγωνιστάς της ελευθερίας. Οι αρχηγοί σας, σας αποκρύπτουν τας πραγματικάς απωλείας σας. Συντόμως θα σας τας κοινοποιήσωμεν ημείς".

Πέρα από την ανασύνταξη των καταπονημένων ομάδων, ο αρχηγός είχε να αντιμετωπίσει και να διελευκάνει την προδοσία που οδήγησε τους Βρετανούς στα Σπήλια. Απέναντι στους προδώσαντες, η ΕΟΚΑ δεν είχε περιθώρια για οίκτο, διότι έπρεπε να περιοριστούν ανάλογα κρούσματα στο μέλλον. Όπως αποδείχθηκε τελικά, τα κρησφύγετα αποκάλυψαν στους κατακτητές δύο Κύπριοι. Ο ένας ήταν ο δασοφύλακας Κώστας Ζαβρός, ο άλλος ανήκε στην οικογένεια Φάντη, όλα τα μέλη της οποίας ήταν πράκτορες του εχθρού. Κατόπιν διαταγής του Γρίβα, ο Ζαβρός εκτελέστηκε από την ΕΟΚΑ, ενώ στη μέσα τσέπη του σακκακιού του βρέθηκε και βρετανική επιταγή 400 αγγλικών λιρών. Επίσης, εκτελέστηκαν και κάποιοι από την προδοτική οικογένεια των Φάντηδων. Ένα τρίτο πρόσωπο που έδρασε προδοτικά στα γεγονότα των Σπηλιών, ήταν ο πράκτορας των Βρετανών, στο σπίτι του οποίου στην Κακοπετριά αναζήτησε καταφύγιο ο Γρίβας. Ο νεαρός, όπως προαναφέρθηκε, έσπευσε να ειδοποιήσει τους Βρετανούς να συλλάβουν τον αρχηγό της ΕΟΚΑ και τους συνοδούς του. Και αυτός, εκτελέστηκε ως προδότης λίγο αργότερα στην Λεμεσό, δίχως να τον συγχωρέσουν ούτε οι ίδιοι του οι γονείς, όπως χαρακτηριστικά γράφτηκε.

Tαυτόχρονα με αυτά, σε γνώση του αρχηγού της ΕΟΚΑ περιήλθε μια άσχημη είδηση, που δεν την ανέμεναν: ενώ οι κατάκοποι άνδρες ανασυντάσσονταν στα νέα κρησφύγετα που κατασκεύασαν, σημειώθηκαν οι πρώτες απώλειες σε μάχη με τους Βρετανούς, σε άλλο σημείο του νησιού. Συγκεκριμένα, στις 15 Δεκεμβρίου, στο δυτικό τμήμα της Κύπρου στη θέση Μερσινάκι, ανάμεσα στην Χρυσοχού και τον Πύργο Τηλλυρίας, τέσσερις μαχητές της ΕΟΚΑ έστησαν ενέδρα αναζητώντας εχθρικό στόχο. Επικεφαλής τους ήταν ο Μάρκος Δράκος, σημαίνων στέλεχος της οργάνωσης και γενναίος αγωνιστής. Όταν φάνηκε διερχόμενο τζιπ, με δύο Βρετανούς, οι άνδρες της ΕΟΚΑ άνοιξαν πυρ. Ο οδηγός φονεύθηκε ακαριαία, ο δεύτερος όμως επιβάτης, ο ταγματάρχης Μπράιαν Κούμπ, ανταπέδωσε τα πυρά. Ο Μάρκος Δράκος τραυματίστηκε, ένας όμως αγωνιστής, ο Χαράλαμπος Μούσκος, πρώτος εξάδελφος του Μακαρίου ,έπεσε νεκρός. Κατά μία εκδοχή, ο Κούμπ τον φόνευσε εν ψυχρώ, αφού πρώτα τον τραυμάτισε. Ο Χαράλαμπος Μούσκος, εξαίρετος αγωνιστής με ηθικό ανάστημα, ήταν ο πρώτος νεκρός της ΕΟΚΑ στα πεδία των μαχών. Στην κηδεία του, που ακολούθησε μετά από τρεις μέρες, συμμετείχαν πάνω από 5.000 λαού, ενώ οι κατακτητές δεν σεβάστηκαν ούτε την θρησκευτική διαδικασία. Στην διάρκεια της νεκρώσιμης πομπής, επιτέθηκαν με λύσσα κατά του κόσμου, με ρόπαλα και δακρυγόνα.

Στα νέα κρησφύγετα της Γαλάτας, ο Διγενής πληροφορήθηκε με θλίψη την αγγελία του χαμού του Μούσκου. Τόνισε στους άνδρες ότι από την ώρα που επελέγη ο δρόμος της ένοπλης πάλης, αναπόφευκτα θα ερχόντουσαν θυσίες και θα υπήρχαν και νεκροί. Η απώλεια του συμμαχητή τους δεν θα έπρεπε να τους λυγίσει, μα να τους οπλίσει με σθένος, ώστε να πάρουν το αίμα του πίσω. Υπό αυτές τις συνθήκες και εξασφαλίζοντας παράταση για την επιβίωση και ανασύνταξη της ΕΟΚΑ, μετά την μάχη και τον απεγκλωβισμό από τα Σπήλια, ο αρχηγός και οι άνδρες του γιόρτασαν τα Χριστούγεννα του 1955.

Λίγες μέρες πριν τη μεγάλη γιορτή της Χριστιανοσύνης, τελείωσε η κατασκευή των νέων κρησφύγετων, μετά από εντατική εργασία και κάτω από δυσμενέστατες καιρικές συνθήκες. Επρόκειτο για δύο αυτοσχέδιες σπηλιές, διαστάσεων 2x2. Τα εσωτερικά τοιχώματα τα κάλυψαν με πέτρες και στην επάνω πλευρά τοποθέτησαν ξύλινες δοκούς. Επάνω τους τοποθέτησαν τσίγκους και από πάνω έριξαν χώμα, όπως έχτισαν και τα παλιά κρησφύγετα στα Σπήλια. Παρ’ όλα αυτά, μέσα η υγρασία ήταν έντονη και το κρύο δυνατό. Κατ’ ουσίαν τα χρησιμοποίησαν μόνο για ύπνο και κάλυψη από τις βροχές, ενώ η κύρια χρησιμότητά τους αφορούσε βεβαίως απόκρυψη σε περίπτωση που ο εχθρός κινούνταν στην περιοχή.

Μέσα σε αυτές τις ανήλιαγες κρύπτες, δύο μόλις εβδομάδες μετά τη μάχη των Σπηλιών, ο Γεώργιος Γρίβας και οι μαχητές του γιόρτασαν τα Χριστούγεννα. Ο αρχηγός έδωσε εντολή να υποδεχθούν την μέρα της γέννησης του Χριστού καθαροί. Σε μια μικρή λίμνη, κοντά στα κρησφύγετα, ενώ το ψύχος ήταν δριμύ, οι αγωνιστές πλύθηκαν και καθάρισαν τα ρούχα τους. Στέγνωσαν γύρω από τη φωτιά που άναψαν και γιόρτασαν την μέρα των Χριστουγέννων με κατάνυξη, ψέλνοντας ύμνους και θούρια, έχοντας για "γιορτινό τραπέζι" μόνο νερό και παξιμάδια.

Την επομένη, ο αρχηγός προέβη σε αποτίμηση του πρώτου χρόνου του αγώνα, που ξεκίνησε την 1η του Απρίλη, εννέα μήνες πριν. Τόνισε στους αγωνιστές την αξία και την σημασία των πεπραγμένων τους και πως στόχος ήταν και παρέμενε η ένωση της Κύπρου με την υπόλοιπη Ελλάδα. Επαίνεσε τα κατορθώματα των μαχητών και το επιτυχές της μέχρι τότε πορείας, επισημαίνοντας ότι σε αυτόν τον πρώτο χρόνο της δράσης της, η ΕΟΚΑ φόνευσε πάνω από 50 Βρετανούς στρατιωτικούς, έχοντας έναν μόνο έναν νεκρό, τον Χαράλαμπο Μούσκο.

Η πανωλεθρία των Βρετανών στα Σπήλια, εξόργισε όπως ήταν φυσικό το επιτελείο στη Λευκωσία, ενώ οι "κραδασμοί" έφθασαν μέχρι το Λονδίνο. Ο κυβερνήτης του νησιού στρατάρχης Τζον Χάρντιγκ, στο πρωτοχρονιάτικο διάγγελμά του προέβη σε ανούσιες καυχησιολογίες, περί "ιστού αράχνης που έσφιγγε όλο και περισσότερο γύρω από τους τρομοκράτες". Στο τέλος του διαγγέλματος, τόνισε με σιγουριά πως οι μέρες της ΕΟΚΑ ήταν μετρημένες.

Την επομένη, 2 Ιανουαρίου 1956, δύο βρετανικά τάγματα ξεκίνησαν εκκαθαριστικές επιχειρήσεις νότια της Κακοπετριάς, ο Διγενής όμως και οι αντάρτες βρίσκονταν ασφαλείς στα νέα κρησφύγετα της Γαλάτας. Δεν αποκλείεται, μετά τον μεγάλο κίνδυνο που διέτρεξαν στα Σπήλια, ο Γρίβας να σκέφθηκε ίσως για πρώτη φορά να εγκαταλείψει τα όρη της Κύπρου και να κατέλθει σε ασφαλέστερη κρύπτη, σε κάποια πόλη. Όντως, αρκετούς μήνες αργότερα και ενώ κινδύνεψε εκ νέου τουλάχιστον άλλες δύο φορές με εγκλωβισμό και σύλληψη, αποφάσισε να αφήσει το Τρόοδος, αφού πρώτα αναδιοργάνωσε τις εκεί ομάδες. Εγκαταστάθηκε σε υπόγεια κρύπτη οικίας στην συνοικία του Αγίου Νικολάου, στην Λεμεσό, από όπου διηύθυνε μέχρι τέλους τον ένοπλο αγώνα.

Ο μεγάλος πρωταγωνιστής της μάχης των Σπηλιών, ο έφεδρος ανθυπολοχαγός του Ελληνικού Στρατού Γρηγόρης Αυξεντίου, συνέχισε την επιτυχή κατά των Βρετανών δράση του για 14 μήνες, επιδεικνύοντας την ίδια πάντα ευψυχία και γενναιότητα. Το κρησφύγετό του, σε ανατολικότερη περιοχή, κοντά στο ιστορικό μοναστήρι του Μαχαιρά, προδόθηκε στους κατακτητές, τον Μάρτιο του 1957. Μετά από επική μάχη, ο Αυξεντίου έπεσε καιόμενος από τις εμπρηστικές βόμβες των Βρετανών, αρνούμενος να παραδοθεί και κραυγάζοντας "Μολών Λαβέ". Έτσι απεβίωσε το σύμβολο της ΕΟΚΑ, αφού μέσα του επιβεβαιώθηκε αυτό που πάντα φοβόταν: η προδοσία.

Η μάχη των Σπηλιών, κατοχυρώθηκε και πέρασε στην ιστορία ως μία από τις "εξυπνότερες" της ΕΟΚΑ, ενώ αποδείχθηκε και μια από τις πλέον πολύνεκρες για τους Βρετανούς. Για τον επισκέπτη που θα θελήσει να αποτίσει φόρο τιμής στον Διγενή, τον Αυξεντίου και τους αγωνιστές της Ένωσης, έχουν συντηρηθεί και σώζονται τα τρία κρησφύγετα στις απότομες πλαγιές του μικτού χωριού των Σπηλιών, θυμίζοντας την μάχη εκείνης της γεμάτης ομίχλη Κυριακής του Δεκεμβρίου του 1955.

 

Τα Λημέρια της ΕΟΚΑ ήταν σύστημα τριών κρησφυγέτων, αποθηκών, μαγειρίου, παρατηρητηρίων κ.α. στην κορυφογραμμή που δεσπόζει του χωριού Κούρδαλι. Εδώ έστησε το αρχηγείο του ο στρατηγός Γεώργιος Γρίβας-Διγενής από τις 23/11/1955. Μαζί του ήταν και ο υπαρχηγός της ΕΟΚΑ Γρηγόρης Αυξεντίου και άλλοι 18 αντάρτες.

Δυστυχώς τα Λημέρια προδόθηκαν και στις 11/12/1955 περικυκλώθηκαν από πλήθος Άγγλων στρατιωτών, με σκοπό να συλλάβουν τον αρχηγό και τους άλλους αντάρτες. Αν το πετύχαιναν ο αγώνας της ΕΟΚΑ θα τερματιζόταν πρόωρα και άδοξα.

Προτού βγει το πρώτο φως της ημέρας τα χωριά Σπήλια και Κούρδαλι τέθηκαν «υπό κατ’ οίκον περιορισμό», ενώ ο κύριος όγκος των 700 στρατιωτών κατευθύνθηκε προς τα Λημέρια. Οι κάτοικοι συγκεντρώθηκαν στο γήπεδο των Σπηλιών. Δυο μέλη της ΕΟΚΑ, ο Μιχαλάκης Γεωργιάδης και ο Ανδρέας Παρίδης που οδηγούσαν πεζή οδοντογιατρό για να ανεβεί στα Λημέρια για να περιποιηθεί το Διγενή συνελήφθησαν. Ο Τομεάρχης της περιοχής Ρένος Κυριακίδης που έμεινε τη νύκτα στην οικία του αγωνιστή Κυριάκου Αλεξάνδρου μαζί με τον οδοντογιατρό προσπάθησε να διαφύγει αλλά πυροβολήθηκε, τραυματίστηκε και συνελήφθη. Έτσι κανείς δεν μπόρεσε να δώσει το μήνυμα της παρουσίας των Άγγλων στο χωριό.

Ήταν μια κρύα και ομιχλώδης μέρα. Γι’αυτό οι Άγγλοι έγιναν αντιληπτοί μόνο όταν έφτασαν μερικά μόνο μέτρα από το σκοπό του ανατολικού παρατηρητηρίου και ακολούθησε μικρή αψιμαχία. Ο Διγενής έδωσε οδηγίες να εγκαταλειφθούν αμέσως τα Λημέρια, χωρίς οι αντάρτες να γίνουν αντιληπτοί. Αυτό επιτεύχθηκε με απόλυτη επιτυχία, γιατί οι Άγγλοι άφησαν ακάλυπτη τη δυτική κορυφογραμμή.

Οπισθοφυλακή έμεινε ο υπαρχηγός της ΕΟΚΑ Γρηγόρης Αυξεντίου, ο οποίος εισέδυσε ανάμεσα σε δυο ομάδες Άγγλων που ανηφόριζαν από τη βόρεια βουνοπλαγιά, πυροβόλησε και τις δυο ομάδες και κατάφυγε στη συνέχεια στο χωριό Αγία Ειρήνη Κανναβιών. Οι Άγγλοι μέσα στην ομίχλη αλληλοπυροβολήθηκαν και σκοτώθηκαν (όπως οι ίδιοι παραδέχτηκαν) δεκαπέντε στρατιώτες.

Οι Άγγλοι στη συνέχεια ανακάλυψαν και ανατίναξαν τα κρησφύγετα, αλλά ο βασικός τους στόχος, που ήταν η σύλληψη του αρχηγού και των άλλων ανταρτών απέτυχε. Λημέρια της ΕΟΚΑ έκτοτε δεν ξανακατασκευάστηκαν. Γίνονταν μόνο μεμονωμένα κρησφύγετα.

ΚΑΝΕ ΚΛΙΚ:

Ο ΣΤΑΥΡΑΕΤΟΣ ΤΟΥ ΜΑΧΑΙΡΑ



 

 

Περισσότερες πληροφορίες: Λημέρια της ΕΟΚΑ

2. Η ΠΟΛΥΝΕΚΡΟΣ ΕΚΡΗΞΙΣ ΕΙΣ ΚΟΥΡΔΑΛΙ

Αγήγηση της αγωνίστριας Μαρούλας Βιολάρη-Ιακωβίδου:

«Την 20ην Ιουνίου 1958 η Οργάνωσις είχε το πλέον πολύνεκρον ατύχημα, καθ’ όλην την διάρκειαν του απελευθερωτικού αγώνος. Τούτο συνέβη παρά το χωρίον Σπήλια εις τον συνοικισμόν των Κουρδάλων, με θύματα τέσσαρας εκλεκτούς αγωνιστάς: Κώσταν Αναξαγόρου 23 ετών, εκ Σπηλιών, Ανδρέαν Α. Πατσαλίδην 25 ετών εκ Κανναβιών, νυμφευμένον εις Κούρδαλι, Αλέκον Κωνσταντίνου 22 ετών εκ Βαρωσίων και Παναγιώτην Γεωργιάδην 28 ετών εκ Λειβαδιών της Πιτσιλιάς.

Την πρωίαν της 20/06/58 ημέραν Παρασκευήν, ο Παναγιώτης Γεωργιάδης, καταζητούμενος και αρχηγός ομάδων της περιοχής, μετέβη μετά του Αλέκου Κωνσταντίνου εις την οικίαν του Πατσαλίδη εις Κούρδαλι, όπου εφυλάσσοντο όπλα και πυρομαχικά, δια να συσκεφθούν εάν έπρεπε να γίνει μετακίνησις των, λόγω επιδρομών του στρατού εις την περιοχήν και της συλλήψεως νεαρών μελών εκ Σπηλιών.

Ο Γεωργιάδης επ’ ευκαιρία ήθελε να εκπαιδεύσει τον Πατσαλίδην και τον Κώσταν Αναξαγόρου εις την κατασκευήν νέων και αποτελεσματικοτέρων εκρηκτικών μειγμάτων και εις την χρήσιν αυτών, επειδή ο τομεύς Πιτσιλιάς ητοιμάζετο δια νέας εξορμήσεις. Τι διημείφθη και τι επηκολούθησεν κατά την σύσκεψιν, ουδείς δύναται να γνωρίζη, εφ’ όσον ουδείς των τεσσάρων γενναίων μαχητών επέζησε της μοιραίας εκρήξεως, η οποία κατεκρήμνισε την οικίαν, ηκούσθη εις ακτίνα 3-4 μιλίων και συνεκλόνισε τα χωρία Κούρδαλι και Σπήλια.

Το ατύχημα τούτο, πλην του σκληρού πλήγματος δια τας οικογενείας των θυμάτων και την Οργάνωσιν, συνεκίνησε βαθύτατα ολόκληρον την Κύπρον. Εκ των νεκρών ανεγνωρίσθησαν αρχικώς μόνον ο Ανδρέας Πατσαλίδης και ο Κώστας Αναξαγόρου. Αι ταυτότητες των άλλων εκαλύπτοντο υπό μυστηρίου. Όλων τα σώματα είχον πολτοποιηθεί, τεμαχισμέναι δε σάρκες είχον εκσφενδονισθή εις απόστασιν δεκάδων μέτρων.

Η αναγνώρισις του τρίτου, του Γεωργιάδη, έγινε την εσπέραν του Σαββάτου κατά την διάρκειαν της νεκρωσίμου ακολουθίας, που εψάλη εις τον ναόν των Σπηλιών. Ο πατήρ και ο αδελφός του ήρωος, κατόπιν ειδοποίησεως της Οργανώσεως ότι ο Παναγιώτης μετέβη εις Κούρδαλι την Παρασκευήν και πιθανόν να ήτο μεταξύ των θυμάτων της εκρήξεως, μετέβησαν εις Σπήλια και ανεγνώρισαν μεταξύ των δύο αγνώστων τον ήρωα, ο οποίος ήτο μία άμορφος μάζα, από ένα τεμάχιον φανέλας και ένα χρυσούν οδόντα. Η κηδεία του νεκρού ετελέσθη εις την γενέτειράν του Λειβάδια εθνοπρεπώς.

Εις τα Σπήλια ετάφησαν την νύκτα του Σαββάτου εις κοινόν τάφον οι Πατσαλίδης και Αναξαγόρου και εις δεύτερον τάφον ο άγνωστος μέχρι τότε ήρως, υπό τας στροφάς του εθνικού ύμνου, τους θρήνους, αλλά και τας ζητωκραυγάς υπέρ της ΕΟΚΑ και του Αρχηγού.

Την 23/6/58 η Οργάνωσις ειδοποίησε την μητέραν του Αλέκου Κωνσταντίνου, εις Αμμόχωστον, ότι ο υιός της περιελαμβάνετο μεταξύ των θυμάτων. Κατόπιν πολλών ταλαιπωριών η ατυχής μήτηρ αφού εξησφάλισε την 25ην Ιουνίου παρά των Αρχών την απαιτούμενην άδειαν, μεταβάσα δε ανεγνώρισε τον υιόν της εξ ενός οδόντος, μικροτέρου των άλλων, και μιας ουλής εις τον δεξιόν βραχίονα, προκληθείσης κατόπιν χειρουργικής επεμβάσεως. Η κηδεία εγένετο την νύκτα της ιδίας ημέρας με τιμάς, που αρμόζουν σε ήρωα.

Ούτω η τετράς της ΕΟΚΑ ανεγνωρίσθη και τα ονόματα των ηρωικών νεκρών κατεγράφησαν εις τας χρυσάς σελίδας της Ιστορίας του Κυπριακού έπους.»

Από το βιβλίο του Στρατηγού Γεωργίου Γρίβα-Διγενή «Το Χρονικόν του αγώνος της ΕΟΚΑ»

ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΑΥΞΕΝΤΙΟΥ

Γρηγόρης Αυξεντίου

 

 

ΚΑΝΕ ΚΛΙΚ ΕΔΩ

 



Κι εσύ αθάνατη, εσύ θεία,
που ότι θέλεις ημπορείς.
εις τον κάμπο, Ελευθερία,
ματωμένη περπατείς.

 

 



Ο Γρηγόρης Πιερή Αυξεντίου (1928-1957) ήταν Κύπριος αγωνιστής της ΕΟΚΑ, κατά τον Απελευθερωτικό Αγώνα του 1955-59 εναντίον της Αγγλικής κατοχής. Ήταν δεύτερος στην ιεραρχία της οργάνωσης, και σκοτώθηκε από τους Άγγλους σε μάχη που δόθηκε κοντά στο Μοναστήρι Μαχαιρά. Κατά τη διάρκεια του αγώνα ήταν κυρίως γνωστός με το ψευδώνυμο Ζήδρος, ενώ εκ των υστέρων ονομάστηκε «Σταυραετός του Μαχαιρά».
Στην Κύπρο θεωρείται εθνικός ήρωας, και τιμάται κάθε χρόνο με μνημόσυνο στο Μοναστήρι Μαχαιρά, σε ημερομηνία που πλησιάζει εκείνην του θανάτου του.
Με βοήθεια του Γρηγόρη Γρηγορά από την Λύση, από τους πρώτους που μυήθηκαν στον αγώνα της Ε.Ο.Κ.Α. γνωστού και ως 'Νταβέλη', εξάδελφου του Γρηγόρη Αυξεντίου, στις 20 Ιανουαρίου 1955, έγινε η πρώτη συνάντηση του Αυξεντίου με τον Γρίβα που ήταν αρχηγός της Ε.Ο.Κ.Α. (Εθνική Οργάνωση Κυπρίων Αγωνιστών), στον οποίο έδωσε τον λόγο της Στρατιωτικής του Τιμής, αντί του καθιερωμένου όρκου της Ε.Ο.Κ.Α. και έτσι μπήκε στον αγώνα κατά των Άγγλων. Μπαίνοντας στον αγώνα του δόθηκαν τα εξής ψευδώνυμα: «Ζήδρος», «Ρήγας», «Αίαντας», «Άρης», «Μάστρος», «Ανταίος» και «Ζώτος». Αγωνίστηκε σκληρά στην αντίσταση κατά των Άγγλων και πολύ γρήγορα του δόθηκε η θέση του υπαρχηγού της Ε.Ο.Κ.Α. Υπηρέτησε ως Τομεάρχης Αμμοχώστου-Βαρωσίων στις αρχές του Αγώνα.
Την 1η Απριλίου 1955 καταζητήθηκε από τους Άγγλους για τη συμμετοχή του στον Αγώνα και μετατέθηκε στην επαρχία Κυρηνείας, όπου υπηρέτησε ως τομεάρχης της ΕΟΚΑ μέχρι τον Σεπτέμβριο του 1955. Από τον Δεκέμβριο του 1955 διετέλεσε τομεάρχης Πιτσιλιάς, μέχρι τις 3 Μαρτίου του 1957 που έπεσε μαχόμενος.
Ένα από τα σημαντικότερα κρησφύγετα που χρησιμοποίησε ο Γρηγόρης Αυξεντίου τον καιρό του Αγώνα βρίσκεται στην καρδιά του Παλαιχωρίου, δίπλα από την Εκκλησία της Παναγίας Χρυσοπαντάνασσας, στο υπόγειο του σπιτιού του Ανδρέα και της Μαρίτσας Καραολή.
Κτίστηκε, με υπόδειξη του ιδίου του Αυξεντίου, το καλοκαίρι του 1956 (μετά από διαταγή του Διγενή για κατασκευή κρησφυγέτων και σε σπίτια, εκτός εκείνων που υπήρχαν στις ορεινές περιοχές), από τους αντάρτες του Γεώργιο Μάτση, Λεωνίδα Στεφανίδη και Αντώνη Παπαδόπουλο σε συνεργασία με τον Ανδρέα Καραολή και την τεχνική βοήθεια του Σπύρου Μιχαηλίδη.
Οι Άγγλοι δεν μπορούσαν να τον πιάσουν και τον είχαν επικηρύξει με το ποσό των 250 λιρών. Κρυφά παντρεύτηκε την Βασιλική μια νύχτα στο μοναστήρι του Αχειροποιήτου στις 10 Ιουνίου 1955. Ποτέ οι Άγγλοι δεν μπόρεσαν να πιάσουν το «Ζήδρο». ΚΑΝΕ ΚΛΙΚ ΕΔΩ
Κάποτε μεταμφιέστηκε σε καλόγερο στο μοναστήρι του Μαχαιρά, κοντά στο οποίο ήταν και το κρησφύγετό του. Πλησιάζοντας οι Άγγλοι στο μοναστήρι δεν έχασε το κουράγιο του και μεταμφιεσμένος πέρασε τους Άγγλους χωρίς να τον αναγνωρίσουν.Στις 3 Μαρτίου του 1957 οι Άγγλοι, ύστερα από προδοσία πληροφορήθηκαν το κρησφύγετό του κοντά στο Μαχαιρά. Το περικύκλωσαν με αυτοκίνητα και ελικόπτερα, μετά από πολύωρη μάχη και αρκετούς νεκρούς Άγγλους έριξαν βενζίνη στο κρησφύγετο και τον έκαψαν ζωντανό. Το καμένο σώμα του θάφτηκε στις 4 Μαρτίου στις Κεντρικές Φυλακές Λευκωσίας, στο χώρο που είναι γνωστός σήμερα ως «Τα φυλακισμένα μνήματα» από τους Άγγλους στρατιώτες από φόβο λαϊκών εκδηλώσεων. Πολλοί Έλληνες και ξένοι ποιητές εμπνεύστηκαν από τον αγώνα και το θάνατο του Γρηγόρη Αυξεντίου και έγραψαν ποιήματα προς τιμήν του, το σημαντικότερο εκ των οποίων Ο Αποχαιρετισμός του Γιάννη Ρίτσου.Το Κέντρο Ανάδειξης της Λαογραφικής και Ιστορικής Ενότητας Θράκης- Κύπρου "Γρηγόρης Αυξεντίου" ιδρύθηκε από τον Σύλλογο Κυπρίων Νομού Ξάνθης και το Δήμο Βιστωνίδας με την βοήθεια και στήριξη του Συμβουλίου Ιστορικής Μνήμης Αγώνα ΕΟΚΑ 19555-1959. Το Κέντρο είναι στον οικισμό Αυξέντιο 10 χλμ περίπου από Ξάνθη, γιατί ο οικισμός μετονομάστηκε από Νέο Κατράμιο σε Αυξέντιο προς τιμή του Γρηγόρη Αυξεντίου, μετά από αίτημα των κατοίκων του το 1960. Ο οικισμός ιδρύθηκε το 1924 από Μικρασιάτες πρόσφυγες

Ηταν ήρωας ο αδελφός μου Γρηγόρης Αυξεντίου

Η αδελφή του Κύπριου αγωνιστή μιλά στην “Π”

“Για την Ελλάδα, είχε μεγάλη αγάπη ο Γρηγόρης. Mόλις κατέβηκε από το αεροπλάνο, φίλησε το χώμα, ευχαριστώντας τον Θεό που τον αξίωσε να πατήσει τα τιμημένα χώματα της Ελλάδας” λέει για τον Γρηγόρη Αυξεντίου η αδελφή του Κρυστάλλη, σε μία εκ βαθέων συνέντευξη στην «Π».

Η αδερφή του μεγάλου αγωνιστή αναφέρεται στην αγάπη του για την Ελλάδα, στην ένταξη του στον κυπριακό απελευθερωτικό αγώνα και στις δυσκολίες του, ενώ αποκαλύπτει παράλληλα, άγνωστες πτυχές του ανθρώπου Γρηγόρη Αυξεντίου και της οικογένειας του.

Η κ. Αυξεντίου είναι μία ήπια κι ευγενική μορφή, που στο βλέμμα και την ομιλία της διακρίνεται η εμπειρία ζωής και σοφία 77 ετών, ως παρακαταθήκη της σύγχρονης Ιστορίας που βίωσε.

- Ποια ήταν η σχέση με τον αδερφό σας;

Απ. : “ Τον αγαπούσα και με αγαπούσε. Περάσαμε όλα τα παιδικά μας χρόνια μαζί. Οι γονείς μας έφευγαν με το πρώτο φως της ημέρας κι επέστρεφαν τη νύχτα. Εμείς μόνοι μέναμε, μόνοι πηγαίναμε στο σχολείο. Εμείς μαγειρεύαμε το φαγητό για να φάμε και μετά παίζαμε. Από τα παιδικά μου χρόνια έχω τις καλύτερες αναμνήσεις. Παρʼ ότι ο Γρηγόρης ήταν μεγαλύτερος από εμένα, ούτε τη φωνή του μου ύψωσε, ούτε το χέρι σήκωσε να με χτυπήσει και ό,τι ήθελα, μου το πρόσφερε”.

Ερ. : Όταν ανακοίνωσε την απόφαση του στην οικογένεια να φύγει για την Ελλάδα και να γίνει αξιωματικός, πώς αντιδράσατε;

Απ. : “Η μάνα μου έφερνε αντιρρήσεις, αλλά αφού ήθελε να πάει δεν μπορούσαμε να πούμε τίποτα. Προσπαθήσαμε βέβαια να τον εμποδίσουμε, αλλά η απόφαση του ήταν τελεσίδικη. Η μάνα μας, πολλές φορές του έστελνε γράμματα σε στίχους για να του λέει τον πόνο της, αλλά εκείνος απαντούσε ότι έχει βρει μια άλλη μάνα να τον φροντίζει, την Ελλάδα, που αν και είναι φτωχή σε υλικά, είναι πολύ πλούσια σε πνευματικά αγαθά.

Για την Ελλάδα, είχε μεγάλη αγάπη ο Γρηγόρης. Θυμάμαι μάλιστα, στο πρώτο γράμμα που μας έστειλε, έγραφε πως μόλις κατέβηκε από το αεροπλάνο, φίλησε το χώμα, ευχαριστώντας τον Θεό που τον αξίωσε να πατήσει τα τιμημένα χώματα της Ελλάδας”.

Ερ. : Τόσο πολύ δηλαδή αγαπούσε την Ελλάδα;

Απ. : “Τόσο πολύ και από μικρός. Στον πόλεμο του ʼ40 μάλιστα, που ήταν δώδεκα ετών, έκανε εράνους σε σπίτια, προκειμένου να εξοικονομήσει χρήματα για τους Έλληνες αγωνιστές. Ακόμα και στους αρραβώνες πήγαινε, για να ζητήσει από τα δώρα, όσα δεν ήθελαν, ώστε να τα στείλει στην Ελλάδα”.

Ερ. : Είχε αγάπη όμως και για τον ελληνικό στρατό.

Απ. : “Ναι, βέβαια. Όταν ήρθε στην Ελλάδα, έδωσε εξετάσεις για τη σχολή Ευελπίδων, αλλά αυτές ήταν στη δημοτική, γλώσσα που δεν γνώριζε τότε να γράφει καλά ο Γρηγόρης και δεν πέτυχε. Έπειτα από αυτό, βρήκε προσωπικά τη βασίλισσα Φρειδερίκη και της ζήτησε να ενταχθεί στο σώμα των Εφέδρων. Η βασίλισσα έκανε δεκτό το αίτημα του και υπηρέτησε στη Σύρο ως έφεδρος αξιωματικός, για να γίνει ανθυπολοχαγός του ελληνικού στρατού έπειτα στα ελληνοβουλγαρικά σύνορα”.

Ο απελευθερωτικός αγώνας

Μυστική από την ίδια του την οικογένεια, κράτησε τη δράση του ο Γρηγόρης Αυξεντίου. Μονάχα ο πατέρας του ήξερε γιʼ αυτή, καθώς υπήρξε και ο ίδιος αγωνιστής. Η κ. Κρυστάλλη Αυξεντίου, θυμάται συγκλονιστικές σκηνές από τον αγώνα των ανταρτών και της Ε.Ο.Κ.Α.

Ερ. : Φοβηθήκατε όταν μάθατε πως ο Γρηγόρης Αυξεντίου είχε οργανωθεί στην Αντίσταση;

Απ. : “Μα σʼ εμάς δεν είχε πει τίποτε. Ο πατέρας μου μόνο το ήξερε. Εμείς τον βλέπαμε απλά κάθε βράδυ να βγαίνει έξω από το σπίτι κι η μάνα μας δυσανασχετούσε γιατί, όπως νόμιζε, ο Γρηγόρης δεν κρατούσε τα χρήματα του για να αρραβωνιαστεί, αλλά τα ξόδευε στις βραδινές εξόδους”.

Ερ. : Θυμάστε πώς ξεκίνησε ο αγώνας κατά των Άγγλων;

Απ. : “Την πρώτη του Απρίλη το 1955, που ήταν να ξεκινήσουν τον αγώνα, ο Γρηγόρης ήταν στο χωράφι, γιατί μαζεύαμε τότε τα καρότα. Όταν επέστρεψε στο σπίτι, του είπε ο πατέρας μου να πάρει φορτηγό για να τα φορτώσει, κι εκείνος δέχτηκε. Όμως αυτός ανέθεσε σε άλλον οδηγό να πάει. Οι Άγγλοι, επειδή είχαν υποψιαστεί τον Γρηγόρη και φαντάζονταν πως θα ξεκινούσε την αντίσταση η Κύπρος, σταμάτησαν το φορτηγό, νομίζοντας πως το οδηγεί εκείνος. Όμως και ο άλλος οδηγός ήταν στην αντίσταση, κι όταν πήγαν στο σπίτι του για έρευνες οι Άγγλοι, βρήκαν φιτίλια. Από εκείνη την ημέρα, ο Γρηγόρης είχε επικηρυχτεί για 650 λίρες, που αργότερα έγιναν 5000. Από την πρώτη ημέρα της Αντίστασης, ο Γρηγόρης ήταν επικηρυγμένος”.

Ερ. : Μάθατε ποτέ για την ζωή του όταν ήταν υπαρχηγός της Ε.Ο.Κ.Α.;

Απ. : “Ναι, ξέρουμε κάποια πράγματα. Ο αδερφός μου είχε περάσει πολλές κακουχίες πάνω στα κρησφύγετα. Κάποτε παρέμεινε κρυμμένος με τους συντρόφους του για τρεις ημέρες, χωρίς φαγητό και νερό. Η δίψα ήταν μεγάλη, κι ο Γρηγόρης από την αγανάκτηση του, έδωσε μια γροθιά στην οροφή του κρησφύγετου φωνάζοντας: «Θεέ χωρίς φαγητό μπορώ. Χωρίς νερό δεν γίνεται. Πόσο ακόμα νʼ αντέξω;» Πριν προλάβει να τελειώσει τη φράση του, η οροφή άρχισε να στάζει νερό, που έφτασε για να γεμίσουν τα παγούρια τους όλοι και να ξεδιψάσουν”.

Ερ. : Γνωρίζετε τη συμπεριφορά του αδερφούς σας ως υπαρχηγού απέναντι στους άλλους αντάρτες;

Απ. : “Για τη συμπεριφορά του ας πουν άλλοι. Εγώ γνωρίζω πως ο Γρηγόρης ήταν υπόδειγμα πατριώτη. Σʼ ένα τραπέζι ανταρτών, το 1955, ο Γρηγόρης σήκωσε το ποτήρι του και φώναξε: «Αν ποτέ ελευθερωθούμε, κανείς από σας να μην ζητήσει ανταλλάγματα. Η ελευθερία της πατρίδας δεν ξεπληρώνεται με χρήματα». Φαίνεται όμως πως δεν τον άκουσαν. Κι όταν όντως τελείωσε ο αγώνας, ακόμη κι εκείνοι που είχαν μετακινήσει μία και μόνη πέτρα, ζητούσαν κάτι να λάβουν”.

Οι κατακτητές

Χειρίστη συμπεριφορά απέναντι στους Κυπρίους φαίνεται πως είχαν οι Άγγλοι, έτσι όπως αυτή καταγράφεται στις διηγήσεις της κ. Αυξεντίου. Σύμφωνα με τα λεγόμενα της, οι Άγγλοι δεν έτρεφαν τον παραμικρό σεβασμό, ούτε καν για τα μωρά παιδιά.

Ερ.: Οι Άγγλοι πώς σας συμπεριφέρονταν ως κατακτητές;

Απ.: “Η Αγγλία ήταν σαν την βεντούζα πάνω από την Κύπρο. Περάσαμε μεγάλη ταλαιπωρία. Υπήρχε μεγάλη φτώχια κι εξαθλίωση. Δεν σέβονταν ούτε τα μωρά παιδιά, που μεγάλωναν σε άθλιες συνθήκες, όχι όπως μεγαλώνουν σήμερα.

Μια φορά θυμάμαι, ήρθε ένας Άγγλος να χτυπήσει την πόρτα μας, αλλά εμείς κάναμε πως ήμασταν πεθαμένοι, γιατί δεν είχαμε ούτε ψωμί να του δώσουμε. Όμως αυτός επέμενε. Τότε ένας γέρος βγήκε από απέναντι, τον πλησίασε κι άρχισε να του λέει ιστορίες που του άρεσαν. Έτσι ηρέμησε ο Άγγλος κι έφυγε”.

Ερ. : Στην τελευταία πολιορκία των Άγγλων εναντίον του Γρηγόρη πώς αντιδράσατε; Γνωρίζατε ότι είχαν στείλει τρία τάγματα εναντίον του;

Απ.: “Εμείς δεν ξέραμε από την αρχή για την τελική μάχη που δόθηκε στο κρησφύγετο, όπου βρίσκονταν ο Γρηγόρης. Μα, και να το ξέραμε δεν θα ανησυχούσαμε. Πολλές φορές κυνηγούσαν τον Γρηγόρη, αλλά κατάφερνε να ξεφύγει.

Εκείνη την ημέρα βέβαια, ο παπάς της ενορίας άκουγε το αγγλικό ραδιόφωνο BBC που ανακοίνωσε το θάνατο του Γρηγόρη κι ήρθε να μας ενημερώσει αμέσως. Έτσι, όταν το είπαν και τα κυπριακά ραδιόφωνα, εμείς το ξέραμε ήδη”.

Ο θάνατος

“Η είδηση του θανάτου έρχεται σαν κεραυνός” υποστηρίζει με πικρία η κ. Αυξεντίου, που περιγράφει την είδηση για τον θάνατο του αδερφού της με τα γλαφυρότερα λόγια.

Ερ. : Πόσο δύσκολο ήταν να δεχτείτε το θάνατο του Γρηγόρη;

Απ. : “Όσο σκληρός και να είσαι, η είδηση του θανάτου έρχεται σαν κεραυνός που σε χτυπά. Ακόμη κι αν μετά κρύψεις τον πόνο σου, ακόμη κι αν δεν δείξεις τι νιώθεις, την ώρα που μαθαίνεις για το θάνατο, κόβεσαι στα δύο, χωρίς να μπορείς να κάνεις τίποτα”.

Ερ. : Σας κάλεσαν μετά για να παραλάβετε τη σορό;

Απ. : “Όταν τελικά, έγινε και επίσημα γνωστό, ότι οι Άγγλοι είχαν σκοτώσει τον Γρηγόρη, κάλεσαν τον πατέρα μου για αναγνώριση. Μαζί με τον πατέρα μου, πήγε και ο δικηγόρος ο Τριανταφυλλίδης.

Όταν έφτασαν στο σημείο όπου τον είχαν, ο Τριανταφυλλίδης περίμενε απʼ έξω και ένας Άγγλος γιατρός συνόδευσε τον πατέρα μου μέσα, διότι το θέαμα ενός απανθρακωμένου πτώματος ήταν αποτρόπαιο και οι Άγγλοι φοβούνταν μήπως και ο πατέρας μου καταρρεύσει.

Ο πατέρας μου όμως, μπήκε ατάραχος μέσα και βγήκε μʼ ένα πλατύ χαμόγελο που καθησύχασε τους Έλληνες που βρίσκονταν εκεί. Μόλις όμως μπήκε στο αυτοκίνητο, ξέσπασε σε λυγμούς. Ο Τριανταφυλλίδης τότε του είπε: «-Κλαις για έναν ξένο; Όταν βγήκες γελούσες, άρα ο Γρηγόρης ξέφυγε». «-Δεν ξέφυγε» απάντησε ο πατέρας μου. «Ο Γρηγόρης ήταν μέσα νεκρός, αλλά δεν ήθελα να δώσω στα σκυλιά τους Άγγλους, τη χαρά να με βλέπουν να πονώ».

Οι Άγγλοι τελικά, δεν μας έδωσαν ποτέ το πτώμα του. Τον έθαψαν σε ομαδικούς τάφους”.

ΚΑΝΕ ΚΛΙΚ
ΓΡΗΓΟΡΗ ΑΥΞΕΝΤΙΟΥ

Ήρωας

Αν και ο Γρηγόρης Αυξεντίου αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους ήρωες της Κύπρου για την σύγχρονη Ιστορία, η κ. Αυξεντίου αντιμετωπίζει το γεγονός πιο ήπια, μένοντας στον πατριωτισμό του αδερφού της. Της αρκεί που κανείς δεν είπε τίποτε κακό για αυτόν και απλά λυπάται για τους “χαμένους αγώνες”.

Ερ. : Σήμερα ο αδερφός σας αποτελεί σημαντικότατο κεφάλαιο στην σύγχρονη ελληνική ιστορία. ..

Απ. : “Ο αδερφός μου ήταν πατριώτης, οπότε δε λυπάμαι γιατί χάθηκε παλεύοντας για την ελευθερία. Ίσα - ίσα είμαι υπερήφανη γιατί όποια γωνιά της Κύπρου κι αν γύρισα, δεν βρέθηκε ένας να μην πει ότι ο Γρηγόρης ήταν καλός και άξιος. Για ένα πράγμα μόνο στεναχωριέμαι. Για το ότι όλοι αυτοί οι αγώνες πήγαν χαμένοι. Για το ότι η Κύπρος ακόμη ταλαιπωρείται και δεν θα πάψει να ταλαιπωρείται ποτέ.

Σήμερα όμως, εκτός όλων των άλλων, στην Κύπρο υπάρχει μεγάλος διχασμός και στους ίδιους τους Ελληνοκύπριους, ανάμεσα σε αριστερούς και δεξιούς. Στις μέρες μας δεν ήταν έτσι τα πράγματα. Όλοι οι άνθρωποι ήμασταν μια γειτονιά. Αλλά σήμερα ακόμη και τα παιδιά δεν έχουν τα ίδια ιδανικά. Δεν νοιάζονται για τις αξίες που πάλεψαν οι αγωνιστές. Δεν ενδιαφέρονται για την έννοια της Πατρίδας”.

Τελειώνοντας τη συνέντευξη, η κ. Αυξεντίου μας ευχαριστεί και ζητά να συναντηθούμε εκ νέου, όποτε δοθεί ευκαιρία ξανά. Σαν στοργική γιαγιά, μας αγκαλιάζει, μας φιλά σταυρωτά και αποχαιρετά μʼ ένα χαμόγελο.
                                                                    ΚΑΝΕ ΚΛΙΚ ΕΔΩ

Ποιος ήταν ο Γρηγόρης Αυξεντίου

Ο Γρηγόρης Αυξεντίου γεννήθηκε στις 22 Φεβρουαρίου του 1928 στο χωριό Λύση που βρίσκεται ανάμεσα στη Λευκωσία και την Αμμόχωστο.

Τελειώνοντας το Γυμνάσιο, αποφάσισε να έρθει στην Ελλάδα, για να σπουδάσει στην Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων. Δεν πετυχαίνει και μετά από παρέμβαση της βασίλισσας Φρειδερίκης, κατατάσσεται στο Σώμα Εφέδρων Αξιωματικών της Σύρου.

Υπηρέτησε στα ελληνοβουλγαρικά σύνορα ως ανθυπολοχαγός και επέστρεψε στην Κύπρο το 1954. Στις 20 Ιανουαρίου το 1955 πραγματοποιεί την πρώτη του συνάντηση με τον αρχηγό της Εθνικής Οργάνωσης Κυπρίων Αγωνιστών, Γρίβα και εντάσσεται στον αγώνα εναντίον των Άγγλων.

Οι Άγγλοι, από την πρώτη ημέρα του αγώνα τον είχαν επικηρύξει με το ποσό των 650 λιρών. Το 1955 παντρεύεται κρυφά την Βασιλική, στο μοναστήρι του Αχειροποιήτου στις 10 Ιουνίου 1955. Κάποτε μεταμφιέστηκε σε καλόγερο κοντά στο μοναστήρι του Μαχαιρά, όπου ήταν το κρυσφήγετό του. Πλησιάζοντας οι Άγγλοι το μοναστήρι, αυτός τους υποδέχτηκε, τους κέρασε χωρίς να τον καταλάβουν, ενώ τους είπε πως αν κάποια στιγμή δει αυτόν που αναζητούν, θα τους ενημερώσει.

Στις 3 Μαρτίου 1957 οι Άγγλοι, έπειτα από προδοσία πληροφορήθηκαν το κρησφύγετο του, κοντά στο μοναστήρι του Μαχαιρά. Το περικύκλωσαν με αυτοκίνητα, ελικόπτερα και τρία πεζοπόρα τάγματα. Μετά από 12 ώρες πολιορκίας, έριξαν βενζίνη από τα ελικόπτερα και τον έκαψαν ζωντανό. Το σώμα του θάφτηκε στις 4 Μαρτίου στις Κεντρικές Φυλακές Λευκωσίας, στο χώρο που σήμερα είναι γνωστός ως “Τα φυλακισμένα Μνήματα”.


Συμπληρώνονται 58 χρόνια από τη θυσία του ήρωαΣυμπληρώνονται σήμερα πενήντα τέσσερα χρόνια από τον ηρωικό θάνατο του Γρηγόρη Αυξεντίου, στις 3 Μαρτίου 1957 στο Μαχαιρά.
Ο Γρηγόρης Αυξεντίου γεννήθηκε στην κατεχόμενη, σήμερα, Λύση, της επαρχίας Αμμοχώστου, στις 22 Φεβρουαρίου 1928.Τελείωσε το δημοτικό σχολείο Λύσης και το Ελληνικό Γυμνάσιο Aμμοχώστου. Σπούδασε στη Σχολή Εφέδρων Aξιωματικών της Ελλάδας και υπηρέτησε στον Ελληνικό Στρατό, με το βαθμό του Έφεδρου Ανθυπολοχαγού.Μετά την επιστροφή του στην Κύπρο το 1953, ανέπτυξε πλούσια κοινωνική και εθνική δράση. Αρχές Ιανουαρίου του 1955 ο Γρηγόρης Αυξεντίου μυήθηκε στον αγώνα από τον ίδιο τον Αρχηγό Διγενή. Αντί του καθιερωμένου όρκου, ο Διγενής δέχτηκε το λόγο της στρατιωτικής τιμής του Αυξεντίου. Αμέσως μετά άρχισε τη στρατολόγηση ανδρών στις τάξεις της ΕΟΚΑ σε συνεργασία με τις οργανωμένες ήδη ομάδες της περιοχής, που δρούσαν στις τάξεις του ΕΜΑΚ (Εθνικό Μέτωπο Απελευθερώσεως Κύπρου).Ο Αυξεντίου ήταν ο πρώτος τομεάρχης της ΕΟΚΑ στην περιοχή Αμμοχώστου και την 1η Απριλίου του 1955 ηγήθηκε των επιθέσεων εναντίον αγγλικών στόχων στον τομέα του.Επικηρύχθηκε από τους Άγγλους από την ημέρα εκείνη για το ποσό των 250 λιρών, το οποίο αργότερα αυξήθηκε σε 5.000 λίρες.
Μετά την επικήρυξή του κατέφυγε στην οροσειρά του Πενταδακτύλου και ηγήθηκε της πρώτης ορεινής ανταρτικής ομάδας στο Μαύρο Όρος, όπου ανέπτυξε πλούσια δράση. Από εκεί, στις 29 Νοεμβρίου 1955, κλήθηκε από το Διγενή στο αρχηγείο της ΕΟΚΑ στην περιοχή Σπηλιών. Στις 11 Δεκεμβρίου 1955 επέδειξε τις εξαίρετες στρατιωτικές του ικανότητες στην ιστορική μάχη των Σπηλιών, παρασύροντας δύο φάλαγγες των Άγγλων στρατιωτών, που ανηφόριζαν προς τα κρησφύγετα, να συγκρουστούν μεταξύ τους. Ο Διγενής τού ανέθεσε, μαζί με τον τομέα Πιτσιλιάς, και τα χωριά της Ορεινής - Μαχαιρά. Τον Ιούλιο του 1956 προστέθηκαν στον τομέα του και τα κρασοχώρια Λεμεσού. Έδρασε με τα ψευδώνυμα Ζήδρος, Αίας, Άρης, Ρήγας, Ζώτος, Ανταίος και έγινε το φόβητρο των Άγγλων και ο θρύλος των συμπατριωτών του.Στις 3 Μαρτίου 1957 Άγγλοι στρατιώτες περικύκλωσαν το κρησφύγετό του κοντά στο Μαχαιρά, ύστερα από προδοσία. Η μάχη κράτησε για ώρες. Στην ομάδα του ήταν οι Ανδρέας Στυλιανού, Αυγουστής Ευσταθίου, Αντώνης Παπαδόπουλος και Φειδίας Συμεωνίδης, τους οποίους, όμως, διέταξε να βγουν από το κρησφύγετο. Σύμφωνα με μαρτυρία του συμπολεμιστή του, Αυγουστή Ευσταθίου, που μετά τη ρίψη χειροβομβίδας στο κρησφύγετο επέστρεψε, με υπόδειξη των Άγγλων, για να διακριβώσει αν ο Αυξεντίου ήταν ζωντανός και παρέμεινε σ' αυτό, προσπάθειά τους ήταν να κρατήσουν τη μάχη μέχρι να νυχτώσει και επωφελούμενοι από το σκοτάδι να διαφύγουν. Οι Άγγλοι στρατιώτες, που αντιλήφθηκαν το σκοπό τους, περιέλουσαν το κρησφύγετο με βενζίνη, το πυρπόλησαν και έκαψαν ζωντανό τον Αυξεντίου, ενώ ο Αυγουστής διασώθηκε με βαριά εγκαύματα.Από φόβο λαϊκών εκδηλώσεων οι Άγγλοι έθαψαν το καμένο σώμα του Αυξεντίου στις Κεντρικές Φυλακές Λευκωσίας, στο χώρο που είναι γνωστός σήμερα ως Φυλακισμένα Μνήματα.Ηρωικές στιγμές από τη δράση του Ζήδρου
ΤΟΥ ΑΝΤΡΕΑ ΚΑΟΥΡΗ*H εμπλοκή του λαού στον Aπελευθερωτικό Aγώνα και η ένταξή του στην Oργάνωση της EOKA είχε πάρει μαζικές διαστάσεις. O απλός κόσμος βοηθούσε και πρόσφερε με κάθε τρόπο, ακόμη και από τα υστερήματά του. H EOKA απλώνεται παντού. Tα πλοκάμια της φθάνουν σε κάθε γωνιά της σκλαβωμένης Kύπρου. Oι κάτοικοι του χωριού Kαπέδες είναι ένα παράδειγμα. Προσέτρεξαν στο κάλεσμα της πατρίδας χωρίς δισταγμό και ρίχτηκαν στην πρώτη γραμμή.Όταν ο Aυξεντίου με την ομάδα του ανέβηκαν στο Mαχαιρά και τα Kιόνια, η ομάδα του χωριού -με πρωτεργάτες τους Παπαριστόδημο, Xριστοφή Aρναούτη, Aριστόδημο Tσαγγάρη, Xαράλαμπο Kαψάλη, Πρόδρομο Aντωνίου, Γρηγόρη Nικόλα, Kώστα Eυαγγέλου, Σωκράτη Xριστοφόρου, Γεώργιο Aργυρού, Xριστοφή Nικόλα, Γρηγόρη Xριστοφή, Παντελή Pούσο και Δημήτρη Mιχαήλ- έστησε ολόκληρο μυστικό μηχανισμό επικοινωνίας και τροφοδοσίας της ομάδας. Mερικοί απ’ αυτούς, πότε πεζοί και πότε με τα γαϊδούρια, ανέβαιναν μέσα στις άγριες νύκτες στα Kιόνια δυο και τρεις φορές την εβδομάδα, για να μεταφέρουν την αλληλογραφία και τα τρόφιμα και να παραλαμβάνουν τις επιστολές του Tομεάρχη για το Kέντρο και τους άλλους συνδέσμους της περιοχής.Aλλά και αργότερα, όπως θα δούμε, ο Aυξεντίου χρησιμοποιεί δύο φορές τους Kαπέδες, καταφεύγοντας στο σπίτι του λεωφορειούχου Γρηγόρη Nικόλα, λίγες μόνο εβδομάδες πριν επανέλθει στο Mαχαιρά και καταλήξει στο κρησφύγετο της αθανασίας του.ΕφευρετικότηταOι ανάγκες των αντάρτικων ομάδων και γενικότερα της Oργάνωσης σε όπλα και πυρομαχικά, όλο και αυξάνονται. Aυτά που έρχονται από την Eλλάδα δεν φτάνουν. Oύτε οι ανάγκες καλύπτονται απ’ αυτά που υφαρπάζουν από τα αγγλικά στρατόπεδα και τους αστυνομικούς σταθμούς. Kαλύπτονται, όμως, από την εφευρετικότητα των Kυπρίων επαναστατών. Φτιάχνουν αυτοσχέδιες βόμβες και άλλους εκρηκτικούς μηχανισμούς με ό,τι μέσο και υλικό υπήρχε στη διάθεσή τους. Kορυφαίος και μάστορας στην κατασκευή βομβών, ο «Kρουπ» της EOKA, όπως τον ονόμασαν οι Άγγλοι, Στυλιανός Λένας από τα Xανδριά, ο οποίος μαζί με τον Kώστα Iωάννου Nικήτα από τον Πύργο Tηλλυρίας βγήκαν καταζητούμενοι τον Iούλιο του 1955 και αποτέλεσαν την πρώτη αντάρτικη ομάδα της EOKA υπό τον Aυξεντίου στον Kαραβά. Mαζί του και τώρα στην Πιτσιλιά.Δεν είναι, όμως, μόνο ο Στυλιανός Λένας που με την εφευρετικότητά του εξόπλιζε τους άντρες της EOKA. Yπήρξαν και μερικοί άλλοι που κράτησαν μέχρι τέλους, αλλά και αργότερα, το μεγάλο μυστικό. Tέτοιος υπήρξε και ο Oδυσσέας Γεωργίου από τη Συλίκου Λεμεσού, υπεύθυνος τότε της καντίνας του μεταλλείου της EME στους Kαπέδες και τον Aναλιόντα. Στις μέρες που ο Aυξεντίου βρίσκεται στο Mαχαιρά και τα Kιόνια, ο Oδυσσέας Γεωργίου είναι στους Kαπέδες. Tον προσεγγίζει και τον ορκίζει ο ιερέας των Kαπέδων Παπαριστόδημος.Ο Οδυσσέας Γεωργίου προχωρεί πρωτοβουλιακά και ριψοκίνδυνα σε αυτοσχέδιους πειραματικούς εκρηκτικούς μηχανισμούς, παίρνοντας πρώτη ύλη από το μεταλλείο, ξεγελώντας τους Άγγλους υπεύθυνους. Bλέπει το αποτέλεσμα. Eνημερώνεται ο Aυξεντίου στο Mαχαιρά, ο οποίος ζητεί να τον δει. Συναντώνται, τον συγχαίρει για την πρωτοβουλία του και το θεαματικό αποτέλεσμα και του αναθέτει να συνεχίσει με εντατικούς ρυθμούς την κατασκευή εκρηκτικών μηχανισμών. Aρχίζει μια στενή συνεργασία του Oδυσσέα Γεωργίου με τον Aυξεντίου, οι ομάδες του οποίου εξοπλίζονται για αρκετό καιρό με τις βόμβες των Kαπέδων.Ένας άλλος ριψοκίνδυνος νέος συνεργάζεται με τον Aυξεντίου, τον οποίο ενισχύει με εκρηκτικές ύλες και του αναθέτει ειδικές αποστολές. Eίναι ο Σάββας Pοτσίδης από το Mάμμαρι, στον οποίο ο τομεάρχης του είχε ιδιαίτερη εκτίμηση και εμπιστοσύνη. Ήταν ο τελευταίος νεκρός της EOKA στον τετραετή Aγώνα της.
ΚΑΝΕ ΚΛΙΚ ΕΔΩ ΓΙΑ ΝΑ ΑΚΟΥΣΕΙΣ ΤΗ ΜΑΝΑ ΤΟΥ ΗΡΩΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΥΧΗ ΤΗΣ

* Απόσπασμα από το βιβλίο Γρηγόρης Αυξεντίου